Column

Loonexplosie. Kent u dat woord nog?

Man, man, man, wat moet dat een knalfuif worden. Links Nederland feest. 1 mei. Vandaar. Dit weekeinde viert de Partij van de Arbeid haar 70-jarig bestaan met een festival in Utrecht. Morgen houdt vakcentrale FNV een mars door Amsterdam die uitmondt in een manifestatie voor echte banen. SP-leider Emile Roemer proclameerde 1 mei als Dag van de Overwinning.

Hoezo? De Nederlandsche Bank, decennialang de vertrouwde steunpilaar van werkgevers en kabinetten die loonmatiging propageren, de DNB, hét toonbeeld van zuinigheid. Ja, díe Nederlandsche Bank. Die is om.

Er blijkt meer dan genoeg ruimte om de lonen te verhogen, zeggen de economen aan het Frederiksplein nu. Donderdag publiceerde men de uitkomsten van een onderzoek naar de beloning over de drie steunpilaren van de economie: de werknemers, de zelfstandigen zonder personeel en de financiers, lees: de aandeelhouders.

Wat blijkt? Werknemers en zzp’ers zijn er de afgelopen jaren nog veel bekaaider afgekomen dan ze al dachten. In de statistieken wordt de beloning van zzp’ers stelselmatig te hoog geraamd, zodat ook het totale aandeel van zzp- en werknemersbeloningen in ons totale inkomen te hoog wordt geraamd. Het spiegelbeeld daarvan is dat het aandeel van de financiers – zeg maar: de rente en winsten van bedrijven – juist te laag wordt geraamd. En dat was al historisch hoog. In werkelijkheid is het dus nog meer: ruim 26 procent van het nationaal inkomen. Het onderzoek van DNB onderstreept eerdere indicaties van bijvoorbeeld het Centraal Planbureau.

Tijdens de kredietcrisis van 2008, toen wankelende banken de economie dreigden mee te sleuren, dachten opiniemakers dat er sprake was een crisis in het kapitalisme. Niet dus.

Deze DNB-cijfers onderstrepen juist het tegenovergestelde: dit is de triomf van het klassieke kapitalisme. Aandeelhouders krijgen wél loonsverhogingen. Ruim een maand geleden turfde NRC wat 43 van de grootste Nederlandse bedrijven met hun winsten over het afgelopen jaar deden. Het resultaat: 30 gaven meer dividend, tot wel 50 procent extra, en de rest hield het dividend gelijk.

Wat u uit de cijfers van DNB kunt afleiden is dit: niks crisis in het kapitalisme, maar juist crisis in het werknemersdom. Er is een overschot aan arbeid. Wie nu aan de bak komt, krijgt uitzendwerk of een flexbaan. En dan zijn er nog de ontmoedigde werklozen die zich bij ontluikend economisch herstel ook op de arbeidsmarkt aanbieden voor werk. En dan moeten de robots nog komen die meer saai en repeterend werk van ons overnemen.

Natuurlijk zou het in het eigen belang zijn van sommige werkgevers om hogere lonen te betalen. Want hoger loon betekent meer consumptie, meer afzet, meer economische groei, meer belastinginkomsten. Maar voor andere werkgevers, zoals bij de overheid en in de gezondheidszorg, zijn hogere lonen meteen hogere kosten die zij vervolgens via hogere belastingen en premies moeten zien te financieren. De hogere lasten doen de hogere lonen deels teniet en dan hou je weinig economische impulsen over.

En overigens: niets maakt de crisis in het werknemersdom zo pijnlijk duidelijk als het idee dat werkgevers het moeten oplossen. Dat de baas een loonexplosie moet regelen. Uit eigen belang. Of dat ondernemingen de lonen moeten verhogen om een opstand van teleurgestelde werknemers, casu quo van de getergde middenklasse tegen de middenpartijen te voorkomen.

Fijn is anders. Geen reden voor een feestje.