‘Forse stijging asielaanvragen Turken bij visumvrij reizen’

Vluchtelingenakkoord Turken zullen massaal asiel aanvragen in Europa als de visumplicht voor Turken wordt afgeschaft. Daarvoor waarschuwen de Koerden.

Het afschaffen van de visumplicht voor Turkse burgers zou kunnen leiden tot een forse stijging van het aantal asielaanvragen van Turken in Europa. Dat zeggen Turkse Koerden, maar ook actieve leden van de vervolgde beweging van imam Fethullah Gülen in Turkije. Ze voelen zich in Turkije niet veilig.

De afgelopen jaren deden jaarlijks gemiddeld zo’n vijfduizend Turken een asielaanvraag in landen van de Europese Unie (EU). Eenvijfde tot een kwart van die aanvragen leidde tot erkenning als asielzoeker. Dat is ongebruikelijk voor een land dat, zoals Turkije, al jaren kandidaatlid is van de EU. Er wordt meestal van uitgegaan dat die landen veilig zijn voor hun eigen burgers.

Onderdeel van het vluchtelingenakkoord tussen de EU en Turkije dat op 18 maart werd gesloten, is dat de visumplicht voor Turken, die als toerist de Schengenzone in willen, versneld wordt afgeschaft. Dat zou aanvankelijk op z’n vroegst in 2017 gebeuren. Het streven is nu om dat te doen per 30 juni 2016.

Voor die tijd moet Turkije wel aan een lange lijst voorwaarden voldoen. De Europese Commissie (EC) komt op 4 mei met een rapport waaruit moet blijken hoe ver Turkije daarmee is en of afschaffen in juni haalbaar is.

Vooraf staat al vast dat Turkije nog niet aan alle 72 voorwaarden voldoet. De echte vraag is daarom hoe soepel Europese politici met die eisen willen omspringen.

Zowel de Turkse president Erdogan als premier Davutoglu hebben laten weten dat het afschaffen van de visumplicht een essentieel onderdeel is van het vluchtelingenakkoord. Als het visumvrij reizen er niet komt, stopt Turkije met het terugnemen van vluchtelingen, dreigen zij. Volgens Frans Timmermans, vice-voorzitter van de EC, zal er niet met de vereisten worden gemarchandeerd. „Ze zijn duidelijk en wettelijk omschreven,” zei hij tegen persbureau AP.

Visumvrij reizen is het enige substantiële voordeel voor Turkse burgers in het vluchtelingenakkoord. Turken vinden het vernederend dat zij nog altijd een visum voor de EU nodig hebben.

„Het klopt dat visumliberalisatie zou leiden tot een stijging van het aantal asielzoekers uit Turkije”, schrijft Selahattin Demirtas in antwoord op vragen van deze krant per email. Demirtas is de leider van de politieke partij HDP, waarop vooral Koerden stemmen. „Dat komt voornamelijk doordat de instabiliteit in Turkije toeneemt.” Sinds afgelopen zomer is het conflict tussen de Koerdische terreurbeweging PKK en de Turkse strijdkrachten geëscaleerd. Daarbij zijn duizenden doden gevallen. Honderdduizenden mensen zijn ontheemd geraakt binnen Turkije.

Het is onmogelijk om betrouwbare schattingen te geven van het aantal Turken dat als gevolg daarvan zal proberen naar Europa te vluchten, zegt Demirtas, maar het is volgens hem mogelijk „dat de aantallen oplopen tot in de honderdduizenden.”