‘Amerikanen moeten nu bewegen’

De onderhandelingen over handelsverdrag TTIP leverden vrijdag nauwelijks vooruitgang op.

Demonstratie tegen TTIP tijdens het bezoek van Obama in Hannover. Foto John MACDOUGALL / AFP

Het was niet de speech waarop Bernd Lange had gehoopt. De invloedrijke voorzitter van de handelscommissie in het Europees Parlement spitste maandag zijn oren toen Barack Obama, op bezoek in Duitsland, van wal stak over ‘TTIP’. De onderhandelingen over het handelsakkoord tussen EU en VS moeten eind dit jaar afgerond zijn, zei de Amerikaanse president. Mooi, dacht Lange, maar wélke onderhandelingen?

Volgens de Duitse sociaal-democraat wordt er nauwelijks meer vooruitgang geboekt. Vrijdag werd de dertiende onderhandelingsronde afgerond en behalve op het gebied van tarieven en mededinging zitten er bijna geen dossiers in een afrondende fase. „Obama zei goede dingen over handel en Europa, maar uiteindelijk gaat het ook om de inhoud, en op dat punt is er géén nieuws. Daar word ik niet zo blij van. De Amerikanen bewegen inhoudelijk niet. Als ze dat blijven doen, komt TTIP er niet. Daarvan ben ik overtuigd.”

Bernd Lange is ook overtuigd van de noodzaak van TTIP. In een geglobaliseerde wereld, waarin de geopolitiek van invloedssferen een comeback maakt, kun je maar beter de banden aanhalen met die landen die je het meeste na staan. Vorig jaar trad al een EU-deal met Zuid-Korea in werking. Eerder dit jaar wist de Europese Commissie de onderhandelingen af te ronden over CETA, het handelsakkoord met Canada.

Maar intussen stort de publieke steun voor handelsverdragen in. Europa rolt van crisis naar crisis en in dat klimaat gedijt angst uitstekend. Krijgen we straks te maken met keiharde concurrentie en een stortvloed aan inferieure producten? In CETA kwam de Commissie de zorgen tegemoet. Zo is ISDS (Investor-State Dispute Settlement), een schimmig arbitragesysteem, vervangen door ICS (Investment Court System). Dit nieuwe geschillenhof is volgens de Commissie wel transparant en juridisch verantwoord en zou het moeilijker maken voor bedrijven om wetgeving te ‘dicteren’ door te dreigen met claims.

De critici zijn niet overtuigd. Zij zien in CETA de gevaarlijke opmaat naar TTIP, en de eerste politieke hordes doemen al op. Donderdag eiste de Tweede Kamer in een motie een hoofdrol op bij de verdere afhandeling van de Canada-deal. Die mag niet zomaar ‘op voorlopige basis’ in werking treden – zoals wel gebeurde met het Oekraïneverdrag, waardoor het recente Nederlandse referendum voelde als mosterd na de maaltijd. Bernd Lange maakt zich grote zorgen over al die ontwikkelingen.

Kan CETA inderdaad ‘voorlopig’ in werking treden?

„Ja, de Commissie kan dit in theorie al snel voorstellen aan de lidstaten, maar het is staande praktijk dat er wordt gewacht tot het Europese Parlement het verdrag goedkeurt. Met andere verdragen – Zuid-Korea, Oekraïne – is het ook zo gegaan. De ondertekening door lidstaten voorzien we in oktober en dan is het Europees Parlement aan de beurt. Dat zal in januari of februari 2017 gaan stemmen.”

En dan volgt nog de ratificatie in lidstaten, terwijl het verdrag dan dus al wel in werking kan treden.

„Ja, maar die voorlopige toepassing kan weer niet voor delen met een nationale component. Bij Zuid-Korea ging dat bijvoorbeeld om intellectueel eigendomsrecht. Daarin hadden lidstaten het laatste woord.”

In Nederland hoor je nu: we willen over álles het laatste woord.

„In 2009 is in het Verdrag van Lissabon besloten om de handelspolitiek naar het Europese niveau te tillen, en met reden. Handelsverdragen hebben grensoverschrijdende gevolgen en dan is het logisch om op dat niveau te onderhandelen. De mogelijkheid om verdragen voorlopig in werking te laten treden is er ook niet voor niets. In België moeten maar liefst vijf parlementen ratificeren: federaal, Vlaams, Waals, Brusselse regio, Duitse regio! Het verdrag met Zuid-Korea was in 2010 al rond, maar Italië ratificeerde pas vorig jaar, als laatste land.”

U zegt: het is maar goed dat Brussel dan kan doorpakken.

„Ja, en het zou heel onverstandig zijn om dat te veranderen. Het zou het einde betekenen van de Europese handelspolitiek.”

Waarom lukt het met Canada wel, en gaat het met de VS zo moeilijk?

„In Canada zijn de provincies behoorlijk autonoom, maar wel constructief. They agreed to agree. Dat is het grote verschil met de VS, waar de staten pal voor de juridische status quo staan. En ik weet ook niet of de Amerikanen met het hervormde ISDS akkoord gaan. Met Canada hebben we een behoorlijk goed verdrag gesloten, maar dat schept meteen ook een nieuw probleem: niemand zal accepteren dat we met de Amerikanen onze ambities verlagen.”

Wanneer verwacht u duidelijkheid over de haalbaarheid van TTIP?

„In juli. Voor die tijd komt er misschien nog een onderhandelingsronde, maar in juli zullen we moeten vaststellen of het nog haalbaar is, of dat het in de ijskast gaat.”

Heeft de Commissie u overtuigd met ISDS ‘nieuwe stijl’?

„Het is een grote stap in de juiste richting. De oude versie leidt tot bizarre ontwikkelingen, nog steeds trouwens. Met ISDS in de hand hebben lokale overheden in Duitsland, die in Spaanse zonne-energie hadden geïnvesteerd, Spanje aangeklaagd, omdat het land de subsidies daarvoor heeft afgeschaft. Een politiek besluit om wetgeving te maken of te veranderen, mag nooit een reden zijn voor een arbitrageclaim. Dat moet glashelder zijn.”