Zijn boek brengt moslims en punkers samen

Michael Muhammad Knight beschrijft in Taqwacore een wereld waarin islamitische hanenkammen en in boerka’s gehulde feministen met elkaar bidden in een punkhol. Nu is er ook een Nederlandse vertaling van dit controversiële boek.

Foto: Lars van den Brink

Islamitische punkers die blowend, drinkend en skatend door het leven gaan; in Taqwacore schetst Michael Muhammad Knight een wereld waarin een groep jonge moslims in de VS naar een eigen invulling van het geloof zoeken. Ze delen een huis waar een gat in de muur Mekka aangeeft en tussen de gebeden door luisteren de bewoners naar taqwacore: islamitische punkbands met namen als Soldiers of Allah of Burning Books for Cat Stevens.

Toen Knight het boek in 2002 uitbracht in de beste punktraditie (zelf printen, nieten en op de post gooien), had hij niet durven dromen dat het werk een eigen leven ging leiden. Knight bleek namelijk niet de enige die fantaseerde over zo’n scene, en in de jaren na zijn debuut doken her en der islamitische punkbands op. Fictie werd zo werkelijkheid.

Knight raakte een snaar bij islamitische jongeren die met hun identiteit worstelden. Het is een strijd die hij zelf maar al te goed kent. Knight groeit op bij zijn moeder. Op zijn vijftiende leest hij de autobiografie van Malcolm X, prominent lid van de Nation of Islam, een zwarte Amerikaanse moslimorganisatie. Knight bekeert zich tot de islam in de periode dat hij zijn vader leert kennen. De man blijkt een gewelddadige white supremacist waarmee Knight tot aan diens dood in de clinch zal liggen. Bekeren tot de islam was daarmee een daad van verzet tegen de denkbeelden van zijn vader.

Op zijn zeventiende reist Knight naar Pakistan om zich in een madrassa, een koranschool, verder te verdiepen in de godsdienst, maar raakt teleurgesteld in de orthodoxe islam. Vanaf dan zoekt hij naar een eigen invulling van het geloof. Hij haalde een mastertitel aan Harvard schrijft na Taqwacore nog talloze boeken over islam en moderniteit. Hij bestudeert in Journey to the End of Islam (2008) de verschillende interpretaties in onder meer Syrië, Pakistan en Egypte. In Blue-Eyed Devil (2009) doet hij verslag van zijn zoektocht naar een Amerikaanse islam en in Tripping With Allah (2013) beschrijft Knight zijn ervaringen met drugs en geloof. Het zijn onderwerpen waardoor hij onder jonge moslims zeer populair én controversieel is geworden.

Van Taqwacore verscheen eerder dit jaar de Nederlandse vertaling bij uitgeverij Bananafish.

Wat staat u nog bij van die beginperiode van taqwacore?

„Ik ontmoette overal mensen. Ze waren vervreemd en hadden een complexe relatie met moslimgemeenschappen, maar ook met het Amerikaan zijn. Het boek bracht ons met elkaar in contact en zo kwam die scene. Ik denk vooral aan de dagen voordat taqwacore als genre bestond, toen we praatten over wat taqwacore zou zijn. En wat me verder goed bijstaat: de opwinding als we iemand vonden die óók zo was, ergens aan de andere kant van het land.”

Het boek is bijna vijftien jaar oud. Hoe reageren lezers er tegenwoordig op?

„Er zijn niet-islamitische lezers die punkrock luisteren en nooit over islam nadachten. En er zijn niet-moslims die in hun eigen tradities - denk aan judaïsme of christendom - hieraan relateren. Zij voelen dat er een gelijkwaardige worsteling is. Er zijn ook lezers die bekeerd zijn door Taqwacore, wat ik me nooit had voorgesteld. Sommigen zijn zelfs conservatiever en haten het boek nu, haha. Taqwacore is geen eindpunt, maar een onderdeel van hun reis.”

Taqwacore bracht moslims en punkers samen, maar viel ook goed bij sommige islamhaters.

„Er zijn mensen die een rebellerende stem binnen de islam vieren omdat ze een hekel aan het geloof hebben. De hoofdpersonen roken immers wiet, luisteren muziek en hebben seks. Het was niet mijn intentie om daardoor racisten aan te trekken. Ik wil niet dat door te laten zien dat moslims ook complexe mensen zijn, ze automatisch Westers zijn. Het is historisch gezien onjuist.”

De geschiedenis laat iets anders zien?

‘Mijn pad zou makkelijker zijn als ik iets koos en daar bij bleef’

„Het moderne probleem met de islam is dat het is gereduceerd tot wat juristen zeggen, dus wat is haram, wat is halal. Het is echter zóveel meer. Denk aan homo-erotische islamitische poëzie, de wijngedichten of de muzikale tradities, dingen die nu vooral als westers worden gezien.

Wat mij fascineert, is wat islam was voordat het zo eng werd geïnterpreteerd. Toen ik Taqwacore schreef was ik nog niet academisch gevormd. Als ik daar nu op die manier naar kijk, dan is het niet eens zo heel nieuw wat ik in dat boek beschrijf.”

U roept op tot een meer persoonlijke beleving van de islam. Daarvoor put u uit oude bronnen en tradities die een veel bredere voorstelling van het geloof geven. Waar komt die engere interpretatie dan vandaan?

„We hebben de mond vol van hoe de moderne tijd met alle globalisering meer mogelijkheden biedt voor eigen interpretaties. Ik denk dat juist het tegenovergestelde gebeurt. Je kunt op je smartphone zo een tekst zoeken, met een juridische uitleg, waardoor er geen ruimte over blijft voor persoonlijke interpretatie. Er is op die manier een kristallisatie gaande van de islam, als een geloof dat niet verandert.”

U bent betrokken bij de Five Percenters, een afsplitsing van de Nation of Islam die de zwarte man als goddelijk ziet. Een van de achterliggende ideeën is dat van de Witte Duivel, een minderheid die de rest uitbuit. Ziet u zichzelf zo als witte Amerikaan?

„Geconditioneerd worden als witte man maakt dat je bepaalde dingen niet ziet die je als ‘duivels’ zou kunnen opvatten. Of dat je baat hebt bij dat iemand anders duivelse dingen doet. Het is niet genetisch overdraagbaar, dat is een groot misverstand. Dit gaat om jouw vorming als witte Amerikaan.

Er wordt veel gesproken over de impact van slavernij op de slaven en hun afstammelingen, maar vlak de impact op de slaveneigenaren ook niet uit. Het verklaart waarom Donald Trump zo is; waar hij aan appelleert is de angst onder witte mensen om alles te verliezen. Trump raakt aan een oud idee dat men overal recht op heeft en op de een of andere manier altijd slachtoffer is.”

In Blue-Eyed Devil doet u onderzoek naar een Amerikaanse islam. Recentelijk sprak u zich tegen zo’n stroming uit.

„Het probleem is wat Amerikaans betekent. Is dat bidden in het Engels? Oké, dan zijn Spaanstalige christenen ook geen Amerikanen. Is de islam Amerikaans als moslims zich als Amerikanen kleden? Dan zijn sikhs en orthodoxe joden ook geen Amerikanen. Mijn probleem is dat zo’n concept zéér xenofobisch is. Je sluit groepen uit, creëert een ander. Daarnaast gaat men voorbij aan dat er al generaties een soort van Amerikaanse islam is, die wordt beleden door zwarte Amerikanen en een grote rol speelde bij de burgerrechtenbeweging.”

U werd moslim, ging daarna de punkscene in en dook later op bij de Five Percenters. U zoekt gemeenschappen op maar hoort nergens volledig bij.

„Mijn pad zou makkelijker zijn als ik iets koos en daar bij bleef. Binnen de moslimgemeenschap vervreemd ik veel mensen door wat ik zeg over gendergelijkheid en seksualiteit. Ik stoot veel sunnieten af door me te identificeren met Afro-Amerikanen. En bij de Five Percenters ligt het niet goed dat ik pro-homo ben. Ach, ik beledig altijd wel iemand.”

Hoe kijkt u vijftien jaar later tegen Taqwacore aan?

„Dat boek schreeuwt, zit vol wanhoop en het is niet altijd even prettig om uit voor te dragen. Door mijn academische vorming had ik het nu voorzichtiger opgeschreven. Er zit zo wel een punky energie in die het boek zo bijzonder maakt. En het verbindt. Als iemand zegt dat Taqwacore hem minder eenzaam doet voelen, dan doet hij hetzelfde voor mij.”