Verkeersongelukkenarchitectuur in Aleppo en Appingedam

Bernard Hulsman bespreekt architectuurontwerpen die op elkaar lijken. Vandaag: het werk van sterarchitect Zaha Hadid en van Syrische opstandelingen.

Rechts: Barricade in Aleppo

Precies drie weken voor popster Prince en net zo onverwacht overleed Zaha Hadid, de enige vrouwelijke starchitect. Op 31 maart 2016 stierf de Iraakse architecte nadat ze met bronchitis was opgenomen in een ziekenhuis in Miami.

Voor Zaha Hadid (1950-2016) een jaar of vijfentwintig geleden aan het bouwen sloeg, was ze een bekende ‘papieren architect’. Dankzij tal van niet uitgevoerde ontwerpen, waarin de over elkaar heen buitelende geometrische vlakken doen denken aan exploderende gebouwen, was ze de ‘deconstructivist’ par excellence geworden. In 1988 werd ze daarom, naast onder anderen Rem Koolhaas en Frank Gehry, uitgenodigd om een bijdrage te leveren aan de roemruchte tentoonstelling Deconstructivist Architecture in het Museum of Modern Architecture (MoMA) in New York.

Een paar jaar na de decon-expo in het MoMA realiseerde Hadid haar eerste gebouw in Groningen. De toenmalige directeur van het Groninger Museum Frans Haks, altijd op zoek naar het nieuwste van het nieuwste, had bijna alle deelnemers aan Deconstructivist Architecture gevraagd om paviljoens te bouwen voor What a Wonderful World!, een tentoonstelling over en met videoclips. In vijf gebouwtjes die in 1990 op verschillende plekken in Groningen kwamen te staan, kon het publiek videoclips zien.

Na de tentoonstelling was Hadids bijdrage een van de drie paviljoens die werden afgebroken. Alleen het bushokje van Rem Koolhaas en de glazen balk van Bernard Tschumi bleven staan. Maar in 2008 kreeg Hadids paviljoen een tweede leven, toen Groninger Seaports, de exploitant van de haven van Delfzijl en de Eemshaven, de stalen onderdelen van Hadids muziekpaviljoen kocht en weer opbouwde bij het hoofdkantoor op een bedrijventerrein in Appingedam.

Wegens de schots en scheve vormen wordt het vroege werk van Hadid en andere deconstructivisten, zoals Coöp Himmelb(l)au (bekend van het dak van het Groninger Museum) wel treinwrakken- of verkeersongelukkenarchitectuur genoemd. Net zoals computerarchitecten een hekel hebben aan de term ‘blob’ voor hun kromlijnige gebouwen, ergeren de deconstructivisten zich aan deze benaming.

Maar hoezeer decon-gebouwen echt kunnen lijken op verkeersongelukken, bleek weer eens uit een foto van een barricade in Aleppo die NRC Next ruim een week na de dood van Hadid plaatste. In de Syrische stad hadden opstandelingen drie bussen, ontdaan van hun chassis, op hun achterkanten gezet. Met zijn lange, gesloten zijkant en het skelet van staalbalken is de bussenbarricade de slordige broer van de Groningse folly van Zaha Hadid.