Russisch hors-d’oeuvre voor een Brexit

Om de week boekt het Kremlin een succesje in Europa. Het rijtje overwinningen is weliswaar slappe thee bij het echte werk dat over acht weken in het verschiet ligt: een eventuele Brexit. Maar het voorspel mag er nu al wezen.

Dinsdag zendt de BBC een documentaire uit over complottheorieën rond de MH17-crash. Afgelopen week gonsden deze Conspiracy Files al rond bij eurocynici van Sunday Express en GeenStijl: was het toch een Oekraïens gevechtsvliegtuig SU-25 dat de MH17 neerschoot? De BBC ontkent dat dit de portee is. Maar dat doet er volgens de regerende elite in Moskou niet toe. De westerse onderzoekers die menen dat een Boekraket van Russische makelij MH17 trof, zijn volgens Aleksej Poesjkov, voorzitter van de buitenlandcommissie van de Doema, als „leugenaars ontmaskerd”. Die Onderzoeksraad voor Veiligheid werkt in feite voor de Amerikanen, aldus Poesjkov. April was sowieso een goede maand voor Poesjkov. Zondag koos een derde van de Oostenrijkse kiezers voor een president uit de FPÖ. Net als het anti-Brusselse Front National en Lega Nord is de FPÖ een geziene gast in Moskou. En vergeet ook niet het Oekraïnereferendum in Nederland.

Februari en maart mochten er eveneens wezen. Premier Viktor Orban van Hongarije, Europees voorman der ‘il-liberale democratie’, was bij zijn geestverwanten in het Kremlin. De Duitse politicus Horst Seehofer van de Beierse CSU volgde zijn voetspoor naar president Poetin. En eind maart blokkeerde premier Matteo Renzi van Italië een sluipende verlenging van de Europese sancties. Renzi wil eerst praten. Ook als Rusland zijn aandeel in het bestandsakkoord van Minsk (géén militaire steun meer aan de rebellen in de Donbas, wél de grenscontrole overdragen aan Kiev) blijft negeren.

Donderdag ging het Franse parlement in kleine kring een stap verder door een motie aan te nemen voor een totale opheffing van de sancties.

Dat laatste is voor het Kremlin belangrijk. Onbekend is in welke mate de sancties de Russische economie raken. Volgens een hoge Amerikaanse regeringsfunctionaris, die vorige week in Nederland was om Renzi te weerspreken, wordt de crisis voor tweederde door de lage olieprijs (nu 45 dollar per vat) en voor eenderde door de sancties veroorzaakt.

Ik denk dat de topambtenaar, die zijn halve leven in Washington bezig is met het sanctiewapen, de cijfers flatteert. Volgens een rustige schatting van de Wereldbank draait meer dan 40 procent van de Russische economie in de zwarte of grijze schaduw. In tijden van sancties heeft zwart geld voordelen: het zit niet te springen om westerse banken die nu aan banden liggen, het vindt op eigen houtje zijn weg naar vluchthavens offshore. De Panama Papers illustreren dat macaber. Zelfs de 230 miljoen dollar die Russische politieofficieren at gunpoint hadden gestolen bij investeringsfonds Hermitage Capital – een fraude die werd onthuld door de jurist Sergej Magnitski, die vervolgens werd gearresteerd en in 2009 in een cel stierf – zou via een cellist naar Panama zijn gesluisd.

De sancties doen de gewone burger wel pijn. Patriottisme houdt de moed er in, maar niet eeuwig. „De sancties tegen Iran waren een fiasco, tot ze een succes werden”, zei de ervaren regeringsfunctionaris uit Washington vorige week bij een Haagse lunch. Mits Europa zijn gelederen gesloten houdt. Bij het begin van de Koude Oorlog was een leuze: ‘keep the Americans in, the Soviets out and the Germans down’. „Elke generatie na 1945 heeft sindsdien de trans-Atlantische waarden moeten heroverwegen”, zei de topambtenaar.

En dat in een tijd dat Europa, net als de VS, wordt geconfronteerd met ‘naar binnen gekeerde populisten’. Het Kremlin test die waarden daarom systematisch. Tot nu toe met succes.

Hubert Smeets is Oost-Europadeskundige en verbindt om de week verleden met het heden.