Oostenrijk tart Italië met hek Brenner, premier Renzi vindt het schaamteloos

Wenen verdedigt omstreden plan: ‘Zweden is begonnen mensen terug te sturen’.

Een man protesteert tegen de geplande grenscontroles bij de Brennerpas. Het Europees Parlement noemt het een inbreuk op de regels van Schengen. Foto Johann Groder/ AFP PHOTO / APA

Toen de Italiaanse premier Matteo Renzi hoorde dat Oostenrijk een hek wilde bouwen bij de Brennerpas om de migrantenstroom te ‘managen’, ontplofte hij. „Dit is schaamteloos tegen de Europese regels”, tierde hij. „En tegen de geschiedenis, de logica en de toekomst.”

Toen Oostenrijk woensdag bekendmaakte hoe dit grensmanagement aan de Brenner – een drukke verkeersader naar noord-Europa, vooral voor vrachtwagens – er uit gaat zien, reageerden de Italianen opnieuw fel. De afsluiting van de Brenner „schendt alle Europese regels”, zei minister van Binnenlandse Zaken Angelino Alfano. „De Europese Commissie staat achter ons.” Het Europees Parlement noemt het een „nieuwe inbreuk op de regels van Schengen”.

Wie denkt dat Oostenrijk zich hiervan veel aantrekt, vergist zich. Luidkeelse ophef over obstakels op de migrantenroute vanuit Italië komt hen prima uit.

Dit is de derde keer dat Oostenrijk een „faciliteit” bouwt op een Schengengrens. De eerste keer gebeurde dat aan de grens met Hongarije, waar nog geen wachthuisje stond. Duizenden vluchtelingen trokken vorig jaar dagelijks de grens over. De Oostenrijkers hadden niet de infrastructuur om deze mensen zelfs maar te registreren. De stroom droogde vanzelf op, omdat Hongarije overal hekken bouwde.

Spielfeld

Binnen enkele dagen liepen de vluchtelingen nu via Slovenië Oostenrijk in, bij het plaatsje Spielfeld. Ook daar: geen wachthokje te bekennen.

De Oostenrijkers hadden geen idee wie er binnenkwamen. Weer bouwden ze een „faciliteit” voor controles, waar asielzoekers apart opgevangen werden en de transitreizigers te eten kregen, dokters konden bezoeken en baby’s konden verzorgen voor ze in een bus naar Duitsland stapten.

Ook toen, om Spielfeld, viel half Europa over Oostenrijk heen. Er is inderdaad een hek, toch was (en is) het gewoon open. Maar Slovenië vreesde dat het elk moment kon sluiten, en dat alle vluchtelingen in Slovenië zouden stranden. Dus begon Slovenië aan zíjn zuidgrenzen ook „faciliteiten” te bouwen. Zo werd de Balkanroute begin dit jaar afgesloten. Land voor land. „Hoe meer stennis, hoe beter”, zegt een hoge Oostenrijkse ambtenaar. „Alles wat er op de route gebeurt, belandt onmiddellijk op mobiele telefoons in Turkije en Libië. Gevolg: de stroom droogt op. Geen hek is dicht. Schengen functioneert gewoon. Het enige wat er is, is vertraging.” De reputatie van ‘kwaaie pier’ is volgens hem een prijs die zijn land bereid is te betalen.

Oostenrijkers benadrukken: zij zijn niet begonnen. Zweden begon. Begin januari gooide het ineens de grens met Denemarken dicht. Treinen werden omgeleid, iedereen kreeg controles. Veel mensen forenzen tussen de twee landen naar hun werk, en kregen vertragingen. Wie Zweden niet in kon, strandde in Denemarken. Om geen fuik te worden, ging Denemarken hetzelfde doen aan de grens met Duitsland.

Daags daarna begon Duitsland controles aan grensovergangen met Oostenrijk. Alleen vluchtelingen die in Duitsland asiel wilden vragen, mochten door. Migranten, mensen zonder papieren en twijfelgevallen werden teruggestuurd, Oostenrijk in.

Duitse engel

Bij grensplaatsjes als Schärding strandden honderden mensen per dag. Wenen protesteerde. Niemand luisterde. Duitsland is de „engel” in het vluchtelingenverhaal: het staat voor een humaan vluchtelingenbeleid en is de sterkste pleitbezorger van een Europese oplossing.

Dit was het moment waarop Oostenrijk, dat lang de Duitse asielpolitiek had gesteund, voor zichzelf koos. Er kwamen presidentsverkiezingen aan in april; extreem-rechts maakte mensen bang.

In 2015 waren er 90.000 asielzoekers gearriveerd. Het land kondigde een bovengrens aan van 37.000 per jaar, voor de komende drie jaar. Het organiseerde een omstreden West-Balkanconferentie in februari. Boodschap: de Balkanroute Gaat Dicht. Zo geschiedde.

Om te voorkomen dat de Balkanroute naar Italië werd verlegd, werden in maart controles bij de Brenner aangekondigd. Toenmalig minister Mikkel-Leitner zei in Rome: „Ik doe alles om de grens open te houden.” Haar opvolger Sobotka herhaalde dit donderdag, ook in Rome.

Woensdag stemde het Oostenrijkse parlement voor een wet die de regering in staat stelt de noodtoestand uit te roepen, als te veel vluchtelingen tegelijk het land inkomen. Een ‘foute’ regering kan dit zo misbruiken.

Vooralsnog is de hoop in Wenen dat deze maatregelen zo afschrikwekkend werken, dat ze niet gebruikt hoeven worden.