‘Ik zag en was ineens de dochter van de Profeet’

Michael Muhammad Knight

Taqwacore van Knight (1977) gaat over een fictieve islamitische punkband, die inmiddels echt bestaat. ‘Als ik dit boek nu zou schrijven, was ik véél voorzichtiger.’

Michael Muhammad Knight: ‘de islam is gereduceerd tot wat de juristen zeggen’ Foto Lars van den Brink

Ergens in Buffalo staat een huis waar een groep islamitische punkers samenwoont. De in een boerka gehulde feministe Rabeya scheurt stukken uit de Koran waar ze het niet mee eens is, de blowende Jehangir dankt Allah voor iedere geslaagde stunt die hij op zijn skateboard uitvoert en de intense Umar is op zijn manier juist zuiver in de leer. In de woonkamer wordt gefeest én gebeden; een gat in de muur geeft Mekka aan. Hier zijn geen imams; iedere vrijdag gaat een van de bewoners – Rabeya – de rest voor in gebed. En ondertussen luisteren ze naar muziek van islamitische punkbands als Soldiers of Allah of Burning Books for Cat Stevens.

Dit is de setting van Taqwacore, het debuut van schrijver Michael Muhammad Knight (1977) uit 2002. „Dat boek schreeuwt. Ik had toen nul zelfvertrouwen”, zegt Knight in het kantoor van uitgever Bananafish, waar de Nederlandse vertaling dit jaar verscheen. „Ik liet online overal berichten achter met het aanbod om Taqwacore gratis op te sturen; ik durfde er geen geld voor te vragen.”

Het boek leidt aanvankelijk een sluimerend bestaan. Waar het echter opduikt, is de impact enorm. „Er was een Iraanse jongen in Texas die van punkrock hield. Al die tijd dacht hij de enige moslim punkrocker in de wereld te zijn. Hij leest over deze fictieve scene en vraagt aan mij of hij die mensen kan ontmoeten. Ik zei dat ze niet bestonden. Hij: ‘Dan maak ik er realiteit van’.”

En zo zijn er meer. In de jaren nadat Knight zijn debuut uitbrengt, duiken overal punkbands op die hun islamitische identiteit benadrukken. Met de gitaar in de ene hand en het boek van Knight in de andere wordt fictie zo werkelijkheid. „Ze voelden zich aangetrokken door de vervreemding die ik beschrijf; ze hadden gecompliceerde relaties met hun eigen gemeenschap en met de Amerikaanse, westerse identiteit. Het boek bracht ons als een medium met elkaar in contact en zo ontstond die scene.”

Taqwacore is het begin van een lange carrière waarin Knight zoekt naar een eigen interpretatie van de islam, net zoals de punkers in zijn debuut. Tegelijkertijd probeert hij zo met zijn jeugd in het reine te komen. Hij groeit op bij zijn moeder en leert zijn vader pas in zijn tienerjaren kennen. De man blijkt een gewelddadige white supremacist. „De laatste keer dat ik hem zag, dreigde hij me neer te schieten.”

Als Knight leest over Malcolm X laat hij zich op zijn vijftiende bekeren tot de islam. „Dat was een daad van verzet. Mijn vader was een racist en ik geloofde dat de islam een correctie daarop was. Niet alleen op hem, maar ook breder, op mijn bestaan als een witte man in Amerika.”

Een jaar na zijn bekering reist Knight naar Pakistan om zich in een madrassa verder te verdiepen. Hij raakt teleurgesteld in de orthodoxe islam en zoekt naar een eigen invulling van het geloof. Dat resulteert dus in Taqwacore, waar islam een bijzonder huwelijk aangaat met de meer individualistisch ingestelde punkbeweging.

„Het moderne probleem van de islam is dat die is gereduceerd tot wat de juristen zeggen, dus wat je wel en niet mag doen. Het is echter zóveel meer. Denk aan homo-erotische islamitische poëzie, de wijngedichten of de muzikale tradities. Wat mij fascineert is wat islam voor die periode was. Historisch gezien is Taqwacore eigenlijk niet zo heel nieuw.”

Knight is bezig te promoveren in islamstudies. Hij beschrijft in Journey to the End of Islam (2008) de verschillende interpretaties in onder meer Syrië, Pakistan en Egypte. In Blue-Eyed Devil (2009) doet hij verslag van zijn zoektocht naar een Amerikaanse islam („Gaat niet lukken, het zou Amerikaans exceptionalisme in zich dragen”) en in Tripping With Allah beschrijft Knight zijn ervaringen met drugs en geloof (over het hallucinerende drankje ayahuasca: „Ik zag en was de dochter van de Profeet”).

Ieder werk handelt net als Taqwacore over een persoonlijke interpretatie van het geloof. Dat is volgens de schrijver juist nu nodig: „We hebben de mond vol van hoe de moderne tijd met alle globalisering meer mogelijkheden biedt voor eigen interpretaties. Ik denk dat juist het tegenovergestelde gebeurt. Je kunt op je smartphone zo een tekst zoeken, met een legale opinie erbij en geen persoonlijke invulling. Er is op die manier een kristallisatie gaande van de islam, als iets dat niet verandert.”

Wat wel is veranderd: de betekenis van Taqwacore voor Knight. „Dat boek schreeuwt, zit vol wanhoop en het is niet altijd even prettig om er uit voor te dragen. Ik ben nu academisch gevormd, als ik het in deze tijd zou schrijven was ik véél voorzichtiger. Aan de andere kant: daardoor bevat het wel een energie die het boek zo bijzonder maakt. En het verbindt. Als iemand zegt dat Taqwacore hem minder eenzaam doet voelen, dan doet hij hetzelfde voor mij.”