Democratie zal vooral in de stadswijk gedijen

De toekomst is niet aan de staat, maar aan de stad, voorspelt Nico Haasbroek. Als Middellandman probeert hij zijn eigen buurt in honderd dagen voor te bereiden op die nieuwe toekomst. “De Graaf Florisstraat wil nu al van alles zelf gaan doen.”

Nico Haasbroek praat met iedereen in Middelland. Met de coffeeshophouder en de pastoor, de kapper en de vluchteling, de leraar en de wijkagent. Nico Haasbroek is de Middellandman, een antropoloog op buurtniveau.

Over zijn veldonderzoek blogt hij op internet (www.nicohaasbroek.nl), en hij praat erover in zelf geïnitieerde lokale talkshows en -tv-programma’s. Zijn doel: in honderd dagen de wijk leren kennen en daarna aan de slag met verbeteringen. Zoals: een gevarieerder winkel- en horecabestand, gezelliger pleinen, meer werkgelegenheid, meer vertier voor jongeren. Ofwel, Middelland als proeftuin voor buurteconomie en lokale democratie.

Het idee kwam tot hem in een droom. Haasbroek, oud-hoofdredacteur van het NOS Journaal, zag in zijn slaap Eritrese vluchtelingen, verdrinkend op de Middellandse Zee. Waarom nemen wij die mensen niet op in onze wijk, dacht hij bij het ontwaken. De wereld is immers hier? Think global, act local , zoemde door zijn hoofd. Was dat niet wat de Canadese filosoof Marshall McLuhan begin jaren zestig had bedoeld met zijn concept van the global village?

Haasbroek (72) zit aan de keukentafel in zijn monumentale pand aan de Mathenesserlaan. Hij vertelt dat hij nooit aan ‘Den Haag’ denkt, wanneer hij door zijn bontgekleurde wijk wandelt (tweederde allochtoon) . Het gaat om de wereld en de stad. Zonder tussenlaag. Denken dat internationaal is en wordt weerspiegeld in onder meer VPRO’s ‘Tegenlicht’: Denen die op Somsø hun eigen energie opwekken of Grieken in Thessaloniki die failliete fabrieken overnemen. De stadsstaat in plaats van de natiestaat.

Geestverwant Aboutaleb

Haasbroek vond in burgemeester Aboutaleb een geestverwant. Keer de bestuurlijke piramide om, bepleitte Aboutaleb afgelopen september in zijn H.j. Schoo-lezing: het Rijk onderaan, de gemeenten bovenaan. „En laat burgers mede bepalen wat in hun wijk prioriteit heeft, en wie wat doet.” Het begrip co-creatie was geboren. En daarmee de Middellandman. Haasbroeks project past naadloos in een omgeving waarin het burgerinitiatief al langer rijkelijk bloeit, zoals De woonkamer van de Burgemeester (buurthuis aan de Burgemeester Meineszlaan) en De Spoortuin, een groentetuin aan de Essenburgsingel.

Oud-Journaalhoofdredacteur Nico Haasbroek op zijn ronde als Middellandman. „Ik heb dit soort idealistische journalistiek in het begin van mijn carrière vaak gedaan.”Foto’s Rien Zilvold

De Middellandman is gekleed in een trainingspak, „zoals iedereen in deze buurt”. Om zijn nek bungelt een geplastificeerd kaartje met zijn functie. „Als ik me voorstel als Nico Haasbroek, vinden ze het eng, maar bij Middellandman denken buurtbewoners aan fictie – wat het natuurlijk niet is – en voelen ze zich vrij. Zelf observeer ik anders als Middellandman dan als Haasbroek. Hoe kijken de mensen uit hun ogen ? Wat hangt er voor hun ramen. Zijn er incidenten?”

Eerst serveert Haasbroek koffie met gebak. „Ik ga in mijn bestuurlijke visie verder dan Aboutaleb. In feite draait het niet om de stad, maar om de buurt. Rotterdam heeft steeds minder geld: geen grondpolitiek meer – de stad is volgebouwd – en vroegere inkomstenbronnen als GEB zijn geprivatiseerd. Buurten zullen in toenemende hun eigen broek moeten ophouden. In onze wijk gaat de Graaf Florisstraat het verst. De bewoners willen zelf aan het buurthuis gaan bijdragen. Ze wachten niet meer op subsidie.”

Buurten zullen hun eigen broek moeten ophouden. De bewoners willen zelf aan het buurthuis gaan bijdragen. Ze wachten niet meer op subsidie

Middelland is volgens Haasbroek een ideale buurt voor co-creatie, omdat er niet alleen armen maar ook middenklassers en rijkeren wonen. „Als je iets wilt veranderen, heb je burgerkracht nodig, dus een goede mix van die drie groepen. Dat potentieel hebben we te danken aan architect G.J. de Jongh die deze wijk in 1887 ontwierp voor gemêleerde inkomens. Een revolutionair en visionair plan in die periode.”

Ten tijde van het interview is Haasbroek aan zijn tachtigste dag bezig als Middellandman, verspreid over zeven maanden. Een blauwdruk voor de toekomst ligt er nog niet, maar er zijn wel al vele werkgroepen waarin burgers, ondernemers en ambtenaren samen co-creatieve eieren uitbroeden. Een weerslag daarvan is te lezen in de brochure Mooi, mooier, Middelland. Zo is er een werkgroep ‘sociaal’ voor de jeugd, eentje voor leefbaarheid en een andere die van de Middellandstraat een stagestraat wil maken. En er is sinds kort een wijkkrant: de Middellandpost. De gemeente heeft voor het experiment Middelland een budget toegezegd van negen miljoen voor de komende drie jaar.

Haasbroek, enthousiast: „Ik word zo gelukkig van dit project. Mensen hebben elkaar leren kennen, zijn vrienden geworden. Het bruist hier van de ideeën en activiteiten.”

Niet teveel aandacht aan terroristen

Alles goed en wel, maar werden op Paaszondag in de directe omgeving niet vier terreurverdachten opgepakt? Haasbroek: „Dat was in Bospolder-Tussendijken en het Nieuwe Westen, niet in Middelland. En ja, ik wist dat daar potentiële terroristen woonden. Een buurtbewoner vroeg mij: moet je dan niet naar de politie? Ik zei: Ja, tenzij die je bron is. Los daarvan vind ik dat je aan terrorisme niet te veel aandacht moet besteden. Dan groeit het alleen maar. De Middellanders maken zich er weinig zorgen over, omdat dit geen probleemwijk is.”

Tijd voor een rondje door de buurt. „We gaan naar het geografische centrum”, stelt de Middellandman voor. Reeds op de drempel van zijn woning klinken de eerste observaties. „Kijk daar”, wijst Haasbroek naar de restanten van een omgewaaide boom. „De gemeente heeft de stam in stukken gezaagd en naar de shredder gebracht. Waarom? Doe met dat hout iets voor de buurt, zou ik zeggen. Bijvoorbeeld: tafeltjes maken voor publieke ruimtes.”

„En daar”, gebaart hij naar een bordje op het hondenuitlaat-veld. „Honden mogen daar poepen. Akkoord. Maar die bordjes zijn zo ongeveer het enige wat de wijkbewoners terugkrijgen voor hun hondenbelasting. Waarom mag de wijk dat geld niet zelf houden en naar eigen goeddunken besteden?”

Als Middellandman observeer ik anders. Hoe kijken de mensen uit hun ogen ? Wat hangt er voor hun ramen. Zijn er incidenten?

Wijken moeten lokale democratieën worden, met een eigen economie, zegt Haasbroek, geïnspireerd door zijn held David van Reybrouck. De Belgische cultuurhistoricus schreef in 2013 Tegen verkiezingen, een boek over het ‘democratisch vermoeidheidssyndroom’: steeds minder stemmers en leden van politieke partijen, en beleid voornamelijk afgestemd op de volgende verkiezingen. Het bureaucratisch systeem loopt muurvast.

Haasbroek: „Van Reybrouck is een man van de deliberatieve democratie, zoals hij met zijn G1000 heeft bewezen (een burgertop in 2011-‘12 met duizend Belgen over een betere democratie, W.P.). Mijn vertaling naar Middelland is: neem tijd om elkaar te leren kennen, heb vertrouwen en ga aan de slag. Vooral: stel zo weinig mogelijk regels. Van Reybroucks idee van loting vind ik zeer verfrissend. Wijs door loting buurtbewoners aan die gedurende vier jaar mogen zeggen wat er moet gebeuren.”

We zijn inmiddels gearriveerd bij de Porcellisstraat, een armer gedeelte van Middelland. Een geblondeerde vrouw van middelbare leeftijd rookt een sigaret in de deuropening. Als vanzelf begint Haasbroek een gesprek met haar. „Hoe bevalt het u hier?” Er volgt een zee aan klachten. „De gemeente geeft heel veel geld uit voor Jan Lul. Hoe vaak hier de straat niet is opengebroken. Eerst voor de riolering, vervolgens voor de KPN en tot slot voor weer andere kabels. Dan de speeltuin: na vijfentwintig jaar wordt er eindelijk weer iets aan gedaan. En het buurthuis. Eerst zijn daar alle activiteiten wegbezuinigd, en nu komen er weer nieuwe. Wie begrijpt het? Had ik het al gehad over de overlast van junkies?” Haasbroek: ,,Wat stemt u?”Zij: „Helemaal niets.”

Niet één geldautomaat

Een overtuigend verhaal dat Haasbroeks gelijk over vastgelopen democratische structuren volledig lijkt te stutten. „Die vrouw klaagt terecht. Met een lokale democratie – en dan bedoel ik geen deelgemeentes, want dat waren verlengstukken van de Coolsingel – is zo’n voortdurende opbreking van de straat makkelijk te voorkomen. Een buurtraad met een coördinator kan dat prima regelen. Jammer dat naar zo’n vrouw nauwelijks wordt geluisterd. Ik vind dat je dat juist wel moet doen.”

We lopen over de Middellandstraat, het economische centrum van de buurt. En niet één geldautomaat. Haasbroek: „Dat probleem hebben we als ‘quick wins’ op onze lijst gezet: snelle projecten, waar geen subsidie voor nodig is.”

We komen aan bij het Middellandplein. „Hier hebben we grote plannen voor. Het is nu niet een echt plein met al die hekken en auto’s. Midden op het plein zou een kiosk moeten komen, waar je kranten en tijdschriften kunt kopen. En daaromheen wat terrasjes. Dat kan nu er rond het plein twee nieuwe restaurants komen. Capri zit daar goed”, wijst hij naar de overkant, „van ijs word je vrolijk”.

Tijd voor de lunch. Haasbroek kiest voor Dates, een modern en licht ingericht eethuis aan het Middellandplein. We nemen een biologisch broodje tonijn. Haasbroek: „Vroeger zou zo’n Marokkaans eethuis stoffig zijn en vol zitten met theedrinkende mannen. Moet je zien hoe dat is veranderd. Iedereen voelt zich hier nu welkom. Ook dát is integratie.”

Van blijdschap doet de Middellandman bij het afrekenen een dansje op ‘I’m coming out’.

Het komt helemaal goed met Middelland, denkt Haasbroek. „Ik heb dit soort idealistische journalistiek in het begin van mijn carrière vaak gedaan, bijvoorbeeld in de Schilderswijk. Met goede resultaten. Ik ben blij dat ik nu, met m’n pensioen, weer terug ben bij het engagement. Dit keer als vrijwilliger.”

Het eindpunt van de Middellandtour komt in zicht: Claes de Vrieselaan 48b, het door Haasbroek berekende geografische middelpunt van de wijk. We worden hartelijk verwelkomd door Gina Kranendonk, fotograaf en groenspecialist. Groene kuitbroek, grijze trui, klompjes. „Dit huis is gebouwd in de romantische negentiende eeuwse stijl”, legt ze uit. „De gevel is open naar de stad, de ommuurde tuin een veilige omsluiting van jezelf.” Open naar de stad, veilig voor jezelf, zou dát het toekomstige Middelland zijn?