Dijksma dreigt NS hsl-concessie af te nemen bij wanprestaties

Kabinet tornt voorlopig niet aan hsl-concessie, maar NS loopt risico haar bij ondermaats presteren te verliezen.

Een Fyra-trein rijdt in 2011 over het hsl-traject ter hoogte van Zevenbergschen Hoek langs snelweg A16. Foto ANP / Robert Vos

Het kabinet tornt voorlopig niet aan de concessie van NS op de hogesnelheidslijn van Amsterdam naar Brussel en Parijs. Dat blijkt uit de formele reactie van staatssecretaris Sharon Dijksma (Infrastructuur en Milieu, PvdA) op de bevindingen van de parlementaire enquêtecommissie die vorig jaar onderzoek deed naar het Fyra-debacle.

NS heeft in principe tot 2025 het monopolie op het hsl-traject, maar loopt bij ondermaats presteren het risico die te verliezen, zo blijkt uit de reactie van Dijksma. Bij wanprestatie kan besloten worden dat NS een concurrent op de lijn moet toelaten en daarmee moet samenwerken. Blijven de prestaties onder de maat, dan wordt het zelfs mogelijk om NS de concessie te ontnemen. Dan wordt er opnieuw aanbesteed. Op dit moment is het wettelijk niet mogelijk tussentijds opnieuw aan te besteden, maar het kabinet wil dat veranderen.

De betrouwbaarheid van de IC Direct, die nu rijdt tussen Amsterdam en Brussel, is recent als onvoldoende bestempeld en de uitval is onacceptabel hoog. Maar het is de vraag of het juridisch haalbaar zal blijken om NS de concessie te ontnemen, als er ondermaats presteren wordt vastgesteld. Dan moet ook kunnen worden aangetoond dat die wanprestatie de NS zelf is toe te schrijven.

ProRail raakt zelfstandige positie kwijt

De belangrijkste conclusie van de enquêtecommissie was dat de flitslijn naar Brussel en Parijs, ondanks miljardeninvesteringen, nooit van de grond is gekomen. Dat kwam volgens de commissie doordat reizigersbelangen ondergeschikt waren aan financiële belangen van de Staat en de strategische belangen van NS. Het kabinet reageert daarop met de klemmende oproep aan de NS om beter te presteren.

Daarnaast lekte twee weken geleden al uit dat het Dijksma spoorbeheerder ProRail haar zelfstandige positie afneemt. ProRail is nu een besloten vennootschap met een eigen Raad van Commissarissen. In de nieuwe structuur komt ze onder directe verantwoordelijkheid van het ministerie van Infrastructuur en Milieu, in een publieke organisatievorm waardoor “scherpere aansturing mogelijk is”. Er wordt nog onderzocht of dat gaat in de vorm van een zelfstandig bestuursorgaan (zbo), zoals het kadaster, of een agentschap, zoals Rijkswaterstaat. Dat is afhankelijk van de financiële consequenties en de rechtspositie van het personeel. De maatregel is opvallend, omdat de parlementaire enquêtecommissie ProRail in haar rapport nauwelijks bekritiseerde.

Dijksma heeft verder met NS afspraken gemaakt over de frequentie van de treinverbinding tussen Amsterdam, Brussel en Parijs. Eind 2017 moet de reistijd van de intercity Amsterdam - Brussel met ongeveer een half uur verkort zijn. Er zal straks 32 keer per dag over het hsl-traject naar Brussel worden gereden, waarvan vier keer per dag via Den Haag. Het hsl-traject moet daarnaast ook intensief worden gebruikt voor binnenlands vervoer.