Clean en opleiding dankzij schrijflessen

Verhalen van de straat, maar dan letterlijk: dak- en thuislozen kunnen onder begeleiding van schrijvers hun verhaal kwijt.

Schrijver Christine Otten met Ron, op de uitvoeringsavond van daklozen na het volgen van schrijfworkshops. Foto Shirley Brandeis

Op het podium van wijkcentrum Ru Paré Community in Slotervaart draagt schrijfster Christine Otten een gedicht voor van de poëet Jan Arends:

Je

vraagt niet

om een boterham

maar

om erkenning

„Dat had iemand van Kantlijn kunnen schrijven”, zegt Otten. Instemmend geknik bij een groepje vooraan bij het podium. Het zijn de schrijvers en dichters van Kantlijn, een schrijfgroep die bestaat uit dak- en thuislozen in Amsterdam. Mensen die de harde kant van het leven ervaren en met wekelijkse bijeenkomsten hun beslommeringen van zich af schrijven. Vanavond, tijdens Kantlijn Live, dragen ze voor uit eigen werk.

Tijdens zo’n workshop, een week eerder, wil schrijfster Josha Zwaan het over zintuigen hebben. Ter inspiratie draagt ze voor uit een boek van Alice Munro. „Kun je die bij de bieb krijgen?”, vraagt Els, een van de vijftien deelnemers. „Ja, dat kan.”

Josha leest een passage van Munro voor en geeft dan de opdracht van die dag: schrijf iets over iemand met wie de deelnemers ooit hebben gewoond. En gebruik daarbij de zintuigen, „ook het zesde zintuig, wat voel ik intuïtief?”

„Dat hebben vrouwen.”

„Ook mannen.”

„Niet alle mannen.”

Els toont een gedicht waar ze al een tijdje mee bezig is, over de reorganisatie bij de bibliotheken, waardoor vaste en vertrouwde medewerkers nu door de hele stad worden ingeroosterd. „Er trekt een karavaan door de stad” is de eerste regel.

Kantlijn bestaat nu zo’n twintig jaar. Op dit moment zijn er zo’n twintig deelnemers, al verschilt de opkomst per sessie. De workshops met professionele schrijvers zoals Zwaan en Otten vormen een wekelijks rustpunt voor de schrijvers. Door ze te helpen met schrijven neemt het zelfrespect van de deelnemers toe. En ondertussen levert dat ontroerende en humoristische verhalen op.

Opperste concentratie

De schrijfsessies verlopen in absolute stilte, zo geconcentreerd wordt er geschreven. Een paar vrijwilligers delen boterhammen uit en fruit. Fluisterend vragen ze of de schrijvers melk of karnemelk willen. Een enkeling kijkt niet op, druk als ze is met het papier.

Even wordt de stilte doorbroken als een grote, langharige man binnenkomt. „Ik had doorgegeven dat ik later was”, zegt hij. Marcel gaat zitten, vraagt om een paar blaadjes en begint direct met schrijven.

In 2014 is de subsidiering voor Kantlijn wegens bezuinigingen grotendeels afgekapt. Het project valt bij veel geldverstrekkers tussen wal en schip: geen zorg en welzijn, maar ook geen cultuur. Sindsdien is de organisatie bijna alleen nog maar afhankelijk van donateurs. Er werd een succesvolle crowdfundingsactie gestart, om de mooiste verhalen en gedichten te bundelen: Verhalen van de straat de wereld in. Meer bekendheid voor het initiatief, maar ook voor erkenning voor de deelnemers.

Voor Kantlijn Live is Marcel deze keer op tijd. De microfoon doet het niet, maar zijn stem vult de zaal. Zijn voordracht gaat over opruimen, of beter: geluk in slordig zijn. „De spoeling is dik/Vele dingen vechten om kleine stukjes van mij.”, klinkt het.

Dan is het de beurt aan Els, die volgens Otten tot op het laatst waarschijnlijk nog zit te schrijven. Ze komt het podium opgelopen, met de tas onder haar arm.

Ze draagt een sprookje voor. Over een rechtvaardige vader. „En zoals dat gaat in sprookjes, is hij getrouwd met een heks.” Met dichtgeknepen ogen draagt ze daarna een gedicht voor, zo nu en dan spiekend op een blaadje. Het is het gedicht waar ze twee weken geleden al mee bezig was, over de reorganisatie bij de bieb: „Met een rooster als een cryptogram.”

Aan het einde van de avond staat een voormalig vrijwilliger in het publiek op: „Jullie moeten de groeten van Harm hebben”, zegt ze. Harm kwam bij Kantlijn toen hij met een hardnekkige verslaving kampte. Op de momenten dat hij schreef, tijdens de bijeenkomsten van Kantlijn, leefde hij.

Drie jaar geleden stopte Harm met de schrijfsessies. Hij is clean en volgt een opleiding.