‘Zo’n gekozen president wil je ook niet’

Van afnemende populariteit van de monarchie is in Zwolle weinig te merken. Koning Willem-Alexander vindt de ontvangst hartverwarmend. En de prinsesjes geven interviews.

Zwollenaren langs de route van het koninklijke gezelschap. Ondanks het koude weer sprak koning Willem-Alexander van „de warmste Koningsdag ooit”. Foto Robin Utrecht

„Hij is leeg!” Lisa Bootsma kijkt nog eens diep in de bak. Zojuist zaten er nog honderden oranje Staatsloterij-opblaaskronen in, maar nu zijn ze alweer op. Geen wonder, met gemiddeld een liefhebber per seconde die er eentje komt vragen. Twintigduizend kronen in totaal delen Lisa en haar elf collega’s vandaag uit in Zwolle – en dat lijkt niet eens genoeg om de oranjehonger van de stad te stillen.

Minder draagvlak voor het koningschap of niet, in Zwolle staat woensdag alles in het teken van het bezoek van de koninklijke familie. Voor een dag leeft de stad in een oranje roes. Zelfs de McDonald’s heeft zijn klassieke bogen op de gevel omgedraaid, zodat ze een W vormen. Dat de voorspelde regen uitblijft en er zelfs een enkele zonnestraal doorbreekt, maakt de sfeer extra goed. „We wilden eigenlijk om elf uur voor de buis gaan zitten”, zegt mevrouw Klomp. „Maar het weer is goed en de sfeer is goed, dus toen zijn we toch maar gebleven.”

Het beste uitzicht

De meeste mensen in Zwolle deze dag zijn overduidelijk enthousiast over het koningshuis – maar niet zonder nuance. „Het gaat inderdaad om een hoop geld”, vertelt Martin Hornberg. Meer dan een uur voor de komst van de koning balanceert hij al op een brugleuning bij Museum de Fundatie voor het beste uitzicht. „Maar laat ze de monarchie maar eens afschaffen, dan weten ze pas wat ze missen!”

Ook Margriet Wielink, die voor de eerste keer op een Koningsdag is, ziet niets in het afschaffen van het instituut. „Zo’n gekozen president, dat wil je ook niet. Kijk eens naar die Trump! Nee, van mij mag ’ie blijven.”

Als de koninklijke familie eindelijk haar intrede doet in de Luttekestraat, hangt bijna de hele populatie van een studentenhuis uit het raam. „Máxima, Máxima!”, scanderen ze. Wanneer NOS-presentatrice Dionne Stax verschijnt, switchen ze net zo snel naar haar naam. Verbaasd kijkt de presentatrice omhoog, de studenten antwoorden met gejuich.

Contact met de bevolking

Meer dan vorig jaar zoekt de koninklijke familie het contact met de toegestroomde bezoekers. Waar het bezoek aan Dordrecht in 2015 begon met een lange zit op de tribune om te kijken naar een Grande Parade van voorbijtrekkende boten, mengen koning, koningin en hun familieleden zich in Zwolle van begin tot eind onder het volk, de rappers, de dansers, de sporters.

Zelfs de drie dochters van koning en koningin blijken benaderbaar voor een eerste interviewtje, al houdt de toekomstig troonopvolgster professionele afstand. Als Dionne Stax aan prinses Amalia vraagt wat ze van het programma vindt, antwoordt ze: „Daar kan ik niet over oordelen, want ik heb nog niet alles gezien.”

Gewoon doorgaan

Haar vader heeft wel een oordeel en spreekt meermalen van een „hartverwarmende” ontvangst in Zwolle. Te midden van de duidelijk aanwezige bewakers legt hij een statement af over de veiligheid: „We gaan gewoon door met feestvieren, met onze manier van leven, die laten we niet kapotmaken. En we zorgen op zo’n goed mogelijke manier dat de veiligheid gegarandeerd wordt.”

Op een straathoek staan vijf vrouwen uit Staphorst, volledig in klederdracht. Ze zijn trouwe fans – als de koning op Koningsdag bij hen in de buurt komt, gaan ze. Prinsjesdag bezoeken ze zelfs elk jaar. Of de koning ze al herkent? „Als we naar elkaar kijken, hij vanuit de Gouden Koets, dan vraag ik me wel eens af of hij denkt: daar zijn de dames uit Staphorst weer”, vertelt een van de vrouwen. De financiële bezwaren tegen het koningshuis kent ze ook, maar het instituut staat voor haar niet ter discussie. „Je kan wel zeggen dat het zo duur is, maar er gaat ook zo veel geld naar het buitenland. Dat mag ook wel eens wat minder.”

Wie goed oplet, kan toch een enkel scheurtje zien in het overheersende beeld van koningsgezindheid. Aan een paar protestborden langs de route – „Geen monarchie maar democratie!” – is het handjevol republikeinen te herkennen. Ze hebben zich verspreid opgesteld; zodra het een samenscholing lijkt, zou het een demonstratie zijn en daarvoor is geen toestemming. „Nu is het nog vrijheid van meningsuiting”, vertelt republikein Hans de Vries. „Er moeten zo rond de drie, vier mensen tussen ons instaan, anders moeten we in zo’n afgesloten hok.”

Het liefst ziet De Vries het koningschap vervangen worden door een gekozen president. „Dat is democratischer.” En dat is niet zijn enige reden. „Dit is voor Willem-Alexander ook niet leuk, want hij is niet vrij in zijn keuzes. Hij leidt een gekooid leven.”