Shell wil groen én fossiel samen

Wind op zee en aardgas moeten de CO2-uitstoot reduceren. Shell vraagt om politiek keuzes. Maar niet iedereen is overtuigd.

In China onthulde Shell eerder deze maand een prototype van een efficiënte auto die rijdt op fossiele brandstoffen. Shell wil duurzaam zijn, maar nog geen afscheid nemen van fossiele brandstoffen. Foto REUTERS

Wat is Shell eigenlijk aan het doen? Milieu- en klimaatactivisten zien steeds meer aanwijzingen dat de kampioen van de fossiele brandstoffen het ‘groene licht’ heeft gezien, getuige de belangstelling van Shell voor de aanleg van windparken op de Noordzee.

Maar de inwoners van Groningen blijven Shell, dat voor de helft eigenaar is van de NAM, wantrouwen. Zij vrezen dat de fossiele reus tot het uiterste zal gaan om zoveel mogelijk gas uit de Groningse bodem te winnen, met alle gevolgen van dien.

Een uitgelekt Shell-document leek die angst deze week te bevestigen. Het ging om een verlanglijst die als basis heeft gediend voor overleg tussen Shell en de verkiezingscommissies van verschillende politieke partijen over de energietransitie.

Een manifest, aldus Shell. Een geheim lobbydocument, aldus critici. Die laatste groep valt met name over de – ongelukkig geformuleerde – zin: „Overhaaste besluiten tot versneld verlagen van de productie [...] vernietigt potentieel zo’n 100 miljard euro nationaal inkomen dat gepaard zal gaan met dure gasimporten en dus een verslechterde betalingsbalans. Hiermee dreigt ook de economische basis onder het Plan-Alders te worden weggehaald”.

Hans Alders is vorig jaar aangesteld als ‘nationaal coördinator Groningen’ met de opdracht een meerjarenplan op te stellen voor een aardbevingsbestendig en kansrijke toekomst. Kamerlid Henk Nijboer (PvdA) speelde in op de Groningse angsten door Shell met het „lobbydocument” te betichten van dubbel spel. Het bedrijf zou de schadevergoedingen en het versterken van woningen afhankelijk stellen van de hoeveelheid aardgas die er jaarlijks gewonnen kan worden.

De nadrukkelijke ontkenning van Shell dat er enig verband zou zijn tussen de hoogte van de schadevergoeding en de hoogte van de gaswinning ging in het gekrakeel dat volgde op de uitlatingen van Nijboer, zo goed als verloren. „Er is geen enkele discussie over het feit dat de NAM de afhandeling van de aardbevingsschade vergoedt”, aldus Shell.

Duurzame rol

Wat er wel in het manifest staat, is dat de multinational een belangrijke rol wil spelen in de Nederlandse energietransitie. In een energiesysteem dat minder CO2 uitstoot, kan wind op zee eenzelfde rol spelen als aardgas, stelt het document. Schaalvergroting moet leiden tot een lagere kostprijs en een nieuwe economische activiteit.

Shell als elektriciteitsbedrijf? Nee, dat is niet de bedoeling, zeggen bronnen binnen de top van het bedrijf. Wat wel de bedoeling is, is dat Shell zijn technische vernuft en ervaring op het gebied van grote projecten inzet om enorme windparken neer te zetten op de Noordzee.

Zoals bijvoorbeeld op de Doggersbank, vanwege zijn ondiepte bij uitstek geschikt voor het plaatsen van windmolens. Voor een goed begrip: Nederland is nu bezig met het ontwikkelen van vijf nieuwe windparken met een gezamenlijk vermogen van 3.500 megawatt (MW). Daarmee zouden we in totaal 4.500 MW voor de kust hebben staan. Shell heeft het in het verkiezingsmanifest over nog eens 5-10 gigawatt (GW) erbij tot 2030 en mogelijk 50 GW (= 50.000 MW) tot 2050.

Daarmee daagt Shell de politiek uit keuzes te maken en de transitie naar een CO2-arme energievoorziening tot verkiezingsthema te maken. Een belangrijke stap zou een „robuuste CO2-prijs zijn van 35 euro per ton”. Op dit moment is dat minder dan 5 euro per ton en dus heel betaalbaar voor grote vervuilers.

Opmerkelijk is dat Shell geen groene avonturen meer in zijn eentje ambieert. Geen eenzame avonturen meer met bijvoorbeeld zonnepanelen. Partners en publiek-private samenwerking staan centraal in Shells visie op een duurzamere toekomst.

Nog geen einde aan fossiel

En aardgas dus. „Bescherm Groningen, productie op het niveau dat het veilig winbaar is”, vraagt het document van de politiek. Shell pleit er zelfs voor om de energietransitie te financieren met de aardgasbaten. Een afscheid van fossiele brandstoffen zit er voorlopig niet in.

De nieuwe directeur-Nederland, Marjan van Loon, benadrukte onlangs in het personeelsblad dat olie en gas voor veel meer gebruikt wordt dan alleen opwekking van elektriciteit en brandstof. „Die complexiteit wordt nogal eens over het hoofd gezien. Voor flink wat zaken moeten we nog duurzame oplossingen vinden. Daarbij vind ik dat het moet gaan om minder CO2-uitstoot om de klimaatverandering tegen te gaan. Niet zozeer om fossiel of niet-fossiel.”

Shell wil wel de rangorde kolen-olie-gas omdraaien en sluit zich aan bij diegenen die pleiten voor de sluiting van kolencentrales op korte termijn. Maar gas en zelfs olie zullen voorlopig nog mee blijven doen, stelt de multinational.

Of de aandeelhouders daar genoegen mee nemen is de vraag. Op de aandeelhoudersvergadering van 24 mei kan topman Ben van Beurden weer een aantal kritische vragen tegemoet zien, van aandeelhouders die zich zorgen maken om de planeet. Of om hun dividend, er stroomt immers steeds meer geld weg uit de fossiele sector en de winsten worden steeds magerder.

De activistische beleggersgroep Follow This heeft een motie op de agenda weten te krijgen waarin Shell gevraagd wordt om voortaan alle winst, na aftrek van dividend, te investeren in duurzame energie. Shell heeft de motie ontraden.

Maar misschien nog belangrijker is de vraag wat de politiek gaat doen? Wordt de energietransitie inderdaad een verkiezingsthema? Komt er straks een coalitie aan de macht die een visie heeft op al deze zaken? Komt die robuuste CO2-prijs er en gaat de vervuiler eindelijk betalen?

Zo ja, dan zou Nederland een pilot kunnen worden voor Shells mondiale duurzame-energiebeleid, zo laat het doorschemeren in het verkiezingsmanifest.