Gewild naakt

Met naakt is er altijd wel ergens hommeles. Nu heeft een politieagent van het Amerikaanse Englewood, in de staat New Jersey, een galeriehouder gedwongen een beschilderde collage van kunstenaar Tom Dash van de muur te halen. Er staan twee blote billen op, niets meer, maar wel te zien vanaf de stoep. Een plaatselijke verordening uit 1992 bepaalt dat jongeren onder achttien jaar niet zomaar in aanraking mogen komen met naakt. Wie de verordening overtreedt krijgt een boete 1240 dollar per dag, of 90 dagen celstraf.

U raadt het al: gans kunstminnend Amerika heeft de provinciaalse politieman en de bekrompen verordening inmiddels veroordeeld. Toch gaven zij niet thuis toen de Luxemburgse kunstenaar Deborah de Robertis werd gearresteerd, vorig jaar, toen zij zich in het museum d’Orsay uitkleedde voor het schilderij Olympia van Edouard Manet. De Robertis ging in dezelfde pose liggen als de afgebeelde prostituee, op de grond voor het schilderij. Ze noemde het een performance.

En best een goed kunstwerk, eigenlijk, want ze liet de hypocrisie zien van hedendaags kunstpubliek: het vergaapt zich aan tweedimensionaal naakt in olieverf, maar driedimensionaal, ademend naakt laat het zonder protest arresteren.

In de Oude kerk kon je copulerende mensen zien

Maar anders dan De Robertis laat zien trekt dat publiek toch niet alles zolang het maar tweedimensionaal is. Neem de commotie rond het werk van Guido van der Werve, eerder deze maand in de Oude kerk in Amsterdam. Op een scherm zijn copulerende blote mensen zijn te zien. Voorspelbaar resultaat: een boze kerkgemeenschap.

De directrice van de stichting verantwoordelijk voor de kunst in de kerk, Jacqueline Grandjean, sloeg terug. Naakt in de kerk is van alle tijden, zei zij. Dit werk hoorde juist in een kerk, niet in „een expositieruimte met witte muren.” Ze zou de kerk daar nooit in omtoveren, voegde ze nog toe.

De historische fijnproever hoorde in die toevoeging een vileine verwijzing naar de protesterende protestanten. Eeuwen eerder sloopten zij immers alle kunst uit de kerken, naakt of niet, om de godshuizen vervolgens wit te kalken. De protestanten volgden daarmee het tweede gebod: „Gij zult geen gesneden beeld, noch enige gelijkenis maken van hetgeen boven in den hemel is, noch van hetgeen onder op de aarde is…” Enzovoorts.

Protestanten nemen dit tweede gebod tegenwoordig niet meer letterlijk. Die van de Oude kerk stellen het godshuis zelfs open voor kunst. Maar een orgie? Grandjean, de directrice, noemt de Tuin der lusten van Jheronimus Bosch als voorbeeld. Obsceen, naakt, gewelddadig… en zeer populair onder gelovigen. Zo populair dat de katholieke graaf van Alva meer dan allen het tweede gebod opzij zette. Hij liet bewakers van het paleis van Nassau folteren om erachter te komen waar het drieluik was verstopt. Noem het de kracht van goede obscene kunst.