‘Bokser’ Trump eist zege op

Donald Trump won dinsdag vijf staten. Tot zijn frustratie is het nóg niet genoeg voor de nominatie.

Trump spreekt zijn aanhangers toe in Trump Towers in New York na zijn succesvolle winst dinsdag bij de voorverkiezingen. foto Spencer Platt / Getty

Donald Trump beschouwt zichzelf als een bokser, zei hij na zijn (verrassend grote) zege bij de Republikeinse voorverkiezingen op dinsdag. Een bokser die zijn tegenstanders knock-out heeft geslagen, en nu gewoon de prijs in ontvangst wil nemen. Maar de regels, die ellendige regels, staan nog steeds tussen Trump en de Republikeinse nominatie in. „Dat doen boksers ook niet, na een knock-out geduldig wachten op een beslissing.”

De twee overgebleven kandidaten uit het #NeverTrump-kamp, John Kasich en Ted Cruz, wonnen niet één van de vijf staten waar Republikeinse en Democratische voorverkiezingen werden gehouden. Ze wonnen niet eens één kiesdistrict. Cruz kan niet langer aan de benodigde 1.237 gedelegeerden komen. Kasich heeft niet eens zo veel gedelegeerden als Marco Rubio won, die al langer dan een maand uit de race is.

Einde van het anti-Trump-kamp, zou je denken. Maar zo makkelijk gaat dat niet in de Grand Old Party.

Ook Trump zit nog altijd niet aan de noodzakelijke 1.237 gedelegeerden. Wint hij niet de helft-plus-één, dan begint de Conventie in juli onbeslist. Na een eerste stemronde mogen gedelegeerden van voorkeur wisselen. Een ‘open Conventie’ schept kansen voor behendige politici als Ted Cruz, en verkleint de kansen van Trump.

Trump zal de komende weken in grote staten als Indiana en Californië uitstekend moeten presteren, terwijl de concurrentie nergens te bekennen is. Dat is oneerlijk, vindt hij. „Het systeem is gemanipuleerd”, zegt hij vaak.

Trump presenteert zich als de man van het volk, die het opneemt tegen twee corrupte partijen. Trump lijkt het eens met het boek The Party Decides van politicoloog Marty Cohen, uit 2008. Partijen, betoogde Cohen, zijn in handen van een kleine elite die bepalen wie een voorverkiezing wint.

Hebben Trump en Cohen gelijk? Is de partijverkiezing zo ontworpen dat buitenstaander Trump minder kans heeft dan kandidaten die wél de steun van de partijelite hebben? Niet echt.

Ja, de Republikeinse partij heeft barrières opgeworpen voor kandidaten. Zo eist de partij een absolute meerderheid in gedelegeerden, die op de conventie een kandidaat kiezen. Maar daar stevent Trump nu op af. Barrières die de partij kan opwerpen hebben dan geen invloed.

Een andere barrière die de partij kan opwerpen is het schuiven met verkiezingsdata, om een kandidaat te helpen. Zo verdelen vroege staten gedelegeerden vaker proportioneel. Dat leidt ertoe dat het veld versplintert. Nadelig voor de favoriet. Dat is nu niet gebeurd.

Wat wel een rol speelt is dat de meeste voorverkiezingen alleen toegankelijk zijn voor kiezers die zich geregistreerd hebben als Republikein. Bij ‘open voorverkiezingen’, waar iedere kiezer mag stemmen, doet Trump het altijd beter.

Het zijn overblijfselen uit de tijd dat partij-elites, ook bij de Democraten, bepaalden wie de presidentskandidaat werd. Nu, in 2016, hebben de partijen de macht grotendeels aan de kiezer gegeven. Vooral de Republikeinse partij, die machteloos toezien bij de opmars van Trump. De meeste Republikeinse voorverkiezingen belonen de winnaar met álle gedelegeerden – goed voor Trump. Zijn partij kent bovendien, anders dan de Democraten, geen 'supergedelegeerden', partijbonzen die onafhankelijk stemrecht hebben en meestal de partijtop volgen.

Als Trump de absolute meerderheid an 1.237 gedelegeerden haalt, is hij gewoon de Republikeinse kandidaat. Hoe belangrijk die absolute meerderheid is, blijkt op de vele miniconventies, die staten na de voorverkiezingen organiseren. Daar wijzen Republikeinen de mensen aan die op de conventie in Cleveland gaan stemmen.

Cruz, die een even uitgebreide als fijnmazige organisatie heeft, slaagt erin gedelegeerden naar Cleveland te krijgen die op zijn hand zijn. Maar die zijn pas vrij in hun stemgedrag als het tot een ‘open Conventie’ komt. En die kans wordt steeds kleiner.