Waar komen de hakmoorden vandaan?

Bangladesh Er vinden steeds meer moorden op seculieren plaats. Bengalen zouden strenge leefregels in het Midden-Oosten leren. Ook de premier noemt de slachtoffers smerig.

De begrafenis van Xulhuz Mannan. De homoactivist werd maandag doodgehakt in zijn huis. Foto AP Photo

Ze kwamen om een pakket te bezorgen, zo maakten ze de bewakers van het appartementencomplex in de Bengaalse hoofdstad Dhaka wijs. Daarin zaten machetes waarmee de homoactivist Xulhuz Mannan (35) en zijn vriend, de acteur Mahbub Rabbi Tonoy (25), maandagavond door een groepje onbekende mannen in stukken werden gehakt. Terwijl de aanvallers hun gruweldaad begingen, brulden ze volgens een getuige ‘Allah-u-Akbar’.

Het met kapmessen doodhakken van atheïstische bloggers en andere seculiere geesten is uitgegroeid tot het handelsmerk van groepjes fundamentalistische moslims in Bangladesh. Sinds 2013 waren er wel tien van deze incidenten. Alleen al deze maand staat de teller op drie. Zaterdag werd een hoogleraar Engels in het noordwesten gedood en op 6 april een student, die zich openlijk tegen de extremisten had uitgesproken. Ook shi’itische moslims, hindoes en christenen worden soms aangevallen.

Ansar al-Islam

Wie precies achter de hakmoorden zitten, blijft schimmig. Premier Sheikh Hasina wees maandag direct naar Jamaat-i-Islami, een fundamentalistische partij met wie ze het al decennia aan de stok heeft. Maar veel analisten denken eerder aan radicale groepjes, die – al dan niet met buitenlandse steun – opereren. Sommige moorden werden door IS geclaimd. Maar het is onduidelijk of IS echt een filiaal in Bangladesh heeft geopend. De moord op Mannan en zijn ook openlijk homoseksuele vriend werd dinsdag opgeëist door Ansar al-Islam, een aan Al-Qaeda gelieerde groep.

Ondanks groeiende bezorgdheid in binnen- en buitenland, distantieert de premier zich van de slachtoffers. „De laatste tijd is het modieus geworden iemand een vrijdenker te noemen, die lelijke dingen zegt over godsdienst. Ik zie daar geen vrij denken in. Het enige wat ik zie is smerigheid”, zei ze onlangs.

Liever besteedt ze haar tijd aan het laten oppakken van leden van de oppositie en van journalisten, die wel eens kritisch over haar zijn geweest. Zo werd onlangs Mahfuz Anam, hoofdredacteur van de Daily Star, een van de weinige gerespecteerde dagbladen, gearresteerd. Hij zou jaren geleden ongefundeerde beschuldigingen over de premier hebben gepubliceerd. Ook mensenrechtenactivisten moeten soms terecht staan omdat ze de regering mishaagd hebben.

De mannen vinden het nu belangrijker dat hun vrouwen en dochters zich bedekken

Veel minder oog lijkt de 68-jarige premier te hebben voor de toenemende dreiging die uitgaat van fundamentalisten in haar land. Veel waarnemers zijn daar ongerust over. De seculiere grondslag van het land komt er zelfs door in gevaar, vrezen ze, waardoor het hele land dreigt te verloederen. Daaraan lijken vooral de nauwere banden met het Midden-Oosten debet. Een kleine drie miljoen Bengalen werkt en woont daar. Bij thuiskomst nemen ze vaak een deel van de strengere leefregels over. De mannen vinden het belangrijker dan voorheen dat hun vrouwen en dochters zich bedekken en dat er elke dag vijf keer per dag wordt gebeden.

Ook zijn er met geld uit de Golf vooral op het Bengaalse platteland duizenden madrassahs (koranscholen) opgericht, waarin meestal de strenge Wahabitische variant van de islam uit Saoedi-Arabië wordt onderwezen. Jongeren die die school met succes afronden weten veel van de Koran maar zijn niet erg kansrijk op de arbeidsmarkt. Gefrustreerd sluiten ze zich niet zelden vervolgens aan bij radicale groepen.

De fundamentalistische moordenaars bedreigen ook de sociale vooruitgang van de laatste jaren. Van vrouwenemancipatie moeten ze weinig hebben, terwijl Bangladesh op dat terrein de laatste jaren juist veel vooruitgang heeft geboekt, mede door de miljoenen jonge vrouwen die zelf geld verdienen in de vele kledingfabrieken. Ook het seculiere onderwijs en de hygiëne hebben daartoe bijgedragen. Bangladesh heeft meer te verliezen dan Sheikh Hasina lijkt te beseffen.