Volkswagen verkeert nog lange tijd in blinde chaos

Donderdag komt het bestuur van Volkswagen zijn aandeelhouders onder ogen. Hun zorgen kan de top onmogelijk wegnemen, te veel is nog onzeker.

Volkswagen heeft 16,9 miljard gereserveerd om de kosten van de fraude te dekken. Op een Duitse beurs stelt het concern een luxemodel van Audi tentoon. Foto Krisztian Bocsi/BloombergFoto ANP

Het staat wat achteloos in het persbericht met de jaarcijfers dat Volkswagen vorige week publiceerde. Het verlies van 4,1 miljard euro over 2015 is te wijten aan „substantial special items of EUR 16,9 billion”.

Het gebeurt niet vaak dat een bedrijf 16,9 miljard euro moet reserveren. Maar het emission issue, zoals Volkswagen het dieselschandaal sussend noemt, is dan ook een noviteit. Niet eerder stortte een autofabrikant zichzelf in de blinde chaos met een stukje frauduleuze software.

Van de 16,9 miljard is 16,2 voor het dieselschandaal. Dat zal voor een groot deel naar de VS gaan, om de autoriteiten en autobezitters daar tevreden te stellen. Vorige week maakten de Amerikaanse milieudienst EPA, het ministerie van Justitie en de federale handelscommissie bekend dat er een schikking met Volkswagen aan zit te komen.

De deal kan een paar zorgen van het bedrijf wegnemen. Maar lang niet alle. Er zijn nog heel veel boze autobezitters in Europa. Er zijn boze beleggers, boze aanklagers en de hele terugroepactie in Europa schiet ook niet op. Wat hangt Volkswagen nog meer boven het hoofd, zullen aandeelhouders die donderdag bijeenkomen in Wolfsburg willen weten. Een overzicht van de onzekerheden van het emission issue.

1 De Amerikaanse deal

In de schikking die Volkswagen treft, is een miljardenboete van het Amerikaanse ministerie van Justitie en een boete van de handelscommissie geregeld, net als een aantal civiele rechtszaken van autobezitters. Volkswagen heeft beloofd 482.000 auto’s terug te kopen en eigenaren te compenseren.

De deal is nog niet uitgewerkt. Het is nog niet precies bekend hoe hoog de boetes zullen uitvallen en hoeveel dollars de autobezitters krijgen. Ook is nog niet zeker of Volkswagen de teruggenomen auto’s weer mag verkopen. En de schikking doet niks aan het strafrechtelijk onderzoek dat nog loopt in de VS.

2 Boze beleggers

Begin dit jaar eisten bijna 300 grote institutionele beleggers uit de hele wereld bij de rechter in Braunschweig 3,3 miljard euro aan schadevergoeding. Ze verwijten de top van Volkswagen dat ze te weinig informatie kregen over het schandaal.

De claim was groot, maar niet uniek. Overal eisen boze investeerders geld terug omdat hun aandelen minder waard zijn. Bij dezelfde rechtbank in Nedersaksen liepen al 70 beleggerszaken.

Tel alleen in Nederland de claimclubs. Beleggersclub VEB spande een zaak aan, er is claimclub Clean, ConsumentenClaim, het Dutch Investors Settlement Fund van Huub Willems, oud-president van de Ondernemingskamer. Dat bereidt met een Amerikaans advocatenkantoor een collectieve internationale claim voor. De meeste beleggers zijn uit op een schikking, maar hoeveel gaat Volkswagen dat kosten?

3 Repareren van de auto’s

Zeven maanden na het schandaal rijden de meeste sjoemeldiesels van Volkswagen nog ongehinderd rond. Het schiet namelijk nog niet op met het aanpassen van de 8,5 miljoen auto’s op de Europese wegen. Maandag liet de fabrikant weten dat het de terugroepactie van 150.000 Passats uitstelt, omdat de Duitse goedkeuringsinstantie KBA niet tevreden is met de voorgestelde oplossing.

De KBA moet controleren of de updates en aanpassingen de auto inderdaad schoner maken, zonder dat de prestaties verminderen. Als blijkt dat dat toch gebeurt, hebben bezitters grond voor een rechtszaak.

4 Boze Europese autobezitters

Amerikaanse autobezitters krijgen compensatie, maar Europese bezitters van sjoemeldiesels heeft Volkswagen nog geen enkele schadevergoeding beloofd. Volkswagen vindt dat er na de software-update geen schade aan de auto’s meer is.

Bezitters betwijfelen dat. Wie de systemen voor reductie van stikstofoxiden intensiever gebruikt – zo wordt de auto schoner – is daar hoe dan ook brandstof of vermogen aan kwijt. Verschillende claimclubs zoals Stichting Volkswagenaudiclaim in Nederland, hebben rechtszaken aangespannen.

5 Intern onderzoek

450 onderzoekers die samen 100 terabyte aan data moeten doorzoeken, is op zichzelf al een flinke kostenpost. Samen met Deloitte onderzoekt advocatenkantoor Jones Day hoe het dieselschandaal heeft kunnen gebeuren. Het plan was om de eerste resultaten deze maand te publiceren, maar om de uitkomst van de schikking niet te beïnvloeden is dat uitgesteld. Het hele onderzoek is een onzekere factor. Wat komt er uit? Wie wordt er vervolgd? Welke schadeclaims vloeien er uit voort?

6 Losse eindjes

Deze lijst is eindeloos. Er zijn boze autofabrikanten die klagen over oneerlijk concurrentievoordeel. Er is een miljoenenboete van de Braziliaanse milieudienst. Er lopen onderzoeken naar de fraude met CO2-uitstoot die Volkswagen later opbiechtte. Het Zuid-Koreaanse milieuministerie overweegt strafrechtelijke vervolging van de lokale manager. Er zijn 45 Amerikaanse staten die nog gezamenlijk een zaak overwegen.

En dan is er nog de grote, moeizame bezuinigingsoperatie die Volkswagen in strijd met de machtige vakbonden moet gaan uitvoeren.