Liever door schade en schande wijs worden

Nederland kent een willekeur aan leeftijdsgrenzen, zonder degelijke onderbouwing. Neem jongeren serieus, betogen Vera Bergkamp e.a.

Nederlandse jongeren op een boot voor de kust van de Spaanse badplaats Blanes. Foto ANP / Robin Utrecht

Kinderen en jongeren moeten in ons land soms het idee hebben ieder jaar opnieuw hun volwassenwording te moeten bevechten. Ga maar na. Stemmen? Dat mag vanaf 18 jaar. Organen doneren of euthanasie? Dat mag al vanaf 12 jaar (met instemming van de ouders). Roken? 18 jaar. Rijexamen? Vanaf 17 jaar. Een biertje bestellen? Dat dan pas weer vanaf 18 jaar. Snapt u het nog?

Deze ogenschijnlijk willekeurige leeftijdsgrenzen roepen terecht vragen op. Ook vanuit de wetenschap is er aanleiding om deze verschillende leeftijdsgrenzen onder de loep te nemen. Een recente bundeling van studies stelt dat jongeren al tijdens de adolescentie de gevolgen van hun gedrag begrijpen en overzien, maar dat ze, zeker omringd door vrienden, vaker risico’s nemen.

Natuurlijk zijn jongeren na de basisschool niet plotseling oud en wijs genoeg om overal zelf over te besluiten, maar volgens D66 ontwikkelen jonge mensen zich vooral door zelf te ervaren, zelf te doen, met vallen en opstaan. Een belangrijk inzicht komt ook van dr. Dijkstra en collega’s: vorig jaar lieten zij zien dat juist jongeren die biologisch meer volwassen zijn en conflicten hebben met hun ouders over wat ze wel en niet mogen, eerder over de schreef gaan. Bovendien, jongeren kijken in de eerste plaats naar ouders en vervolgens naar leeftijdsgenoten om te bepalen wat ze wel en niet doen, blijkt uit een studie onder brugklassers (Franken cum suis).

Als het zou kloppen, dat verbieden vanuit de overheid werkt, waarom roken jongeren in Nederland met onze gedoogcultuur dan minder wiet dan leeftijdsgenoten in landen als Frankrijk en Spanje waar coffeeshops verboden zijn?

Na verhoging van de alcoholleeftijd druppelen nu de eerste cijfers binnen over een verhoogd aantal comazuipers die in het ziekenhuis belanden. Goed voorstelbaar is dat jongeren door het verbod vaker stiekem experimenteren, met alle gezondheidsrisico’s van dien. Zo levert een te zware focus op het uitsluiten van risico’s, waar met name CDA, VVD en PvdA voor kiezen, niet altijd het gewenste effect op, maar kan dit juist leiden tot jongeren die zich gaan afzetten. Geen wonder dat je dan een kopie van je identiteitsbewijs vervalst; wat kan jou het schelen?

Een paternalistische overheid die overal bovenop zit en met allerlei leeftijdsgrenzen jonge mensen probeert te sturen, ontneemt jongeren juist de kans om zelf keuzes te leren maken. En zo door vallen en opstaan te leren, weerbaar te worden.

Wel moeten er duidelijke grenzen worden gesteld door middel van strenge handhaving op ontoelaatbaar gedrag om jongeren, als dat nodig is, tegen zichzelf te beschermen. Bijvoorbeeld bij openbare dronkenschap. Moeten dan alle leeftijdsgrenzen bij het grofvuil worden gezet? Nee. Althans, nog niet. Wat dan wel?

D66 wil dat een gezaghebbende partij de ‘heilige huisjes’ analyseert en ter discussie durft te stellen. En laat dat nu juist de missie zijn van de ‘nieuwe’ Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS). Deze gaf eind vorig jaar aan dat hij de ‘antenne uitsteekt voor kwesties die onderbelicht blijven of in de taboesfeer liggen’. Wij zullen er dan ook op aandringen dat het kabinet advies gaat vragen bij deze nieuwe adviesraad.