‘Gehandicapte is geen engel’

Asaf Korman en Liron Ben-Shlush Wanneer slaat de zorg voor de ander om in het verwaarlozen van jezelf? Daarover gaat het Israëlische drama ‘Next to Her’.

Liron Ben-Shlush (links) schreef Next to Her geïnspireerd door haar zuster en speelt zelf de hoofdrol.

Next to Her is geen film over wie ik ben, maar over een vrouw die ik misschien had kunnen worden als ik me niet van mijn zus had losgemaakt, naar Tel Aviv was verhuisd en actrice was geworden.” Actrice en scenarioschrijfster Liron Ben-Shlush is in België voor het Vlaamse MOOOV-filmfestival waar de film die zij schreef, en die haar echtgenoot Asaf Korman regisseerde, vorige week al te zien was.

Het verhaal over Chelli die de zorg voor haar verstandelijk gehandicapte zus Gabby draagt is autobiografisch. „Maar het is ook fictief. Onze ouders zijn heel zorgzaam, dus ik kon een zus zijn. Ik hoefde geen moeder te zijn. En mijn zus was niet zo extreem gehandicapt.” Ze is een jaar geleden, voor de première van de film in Cannes, overleden.

Ben-Shlush vertelde haar plan om een ‘wat als-scenario’ over haar eigen ervaringen te schrijven een jaar of zes geleden aan Korman, die ze toen nog niet zo lang kende. Korman, die zijn vrouw en hun zoontje vergezelt: „Uit research is gebleken dat broers en zussen van zieke of gehandicapte mensen vaak ouderliefde tekortkomen. Daarom gaan de meeste films ook over de rol van de broer of zus en de verwijten die ze hun ouders maken, met als meest bekende voorbeeld natuurlijk Rain Man.” Om te zorgen dat de film niet daarover zou gaan, besloten ze de rol van de moeder van de beide vrouwen zo goed als uit het scenario te schrijven, en te focussen op het verhaal van Chelli. Next to Her werd daardoor zowel een verhaal over zorg voor de ander als over het verwaarlozen van jezelf.

‘Toen ik een kind kreeg, veranderde mijn kijk op de film’

Tijdens het werken aan het scenario werden Ben-Shlush en Korman verliefd, trouwden ze en kregen ze een zoontje. Korman: „Het feit dat we een echtpaar zijn is essentieel voor de geschiedenis van deze film. Door het ouderschap zijn we op een andere manier gaan nadenken over wat het betekent om zorg voor iemand te dragen, of van iemand afhankelijk te zijn.” Ben-Shlush vertelt hoe ze dacht dat het moederschap het einde van de film zou betekenen: „Twee jonge mensen die opeens een kind krijgen, niet meer genoeg slaap krijgen. Dat moest wel ten koste gaan van ons werk. Tot ik me realiseerde dat dit precies is waar de film over gaat: wat zijn de grenzen tussen je eigen bestaan en dat van een ander die van jou afhankelijk is?”

Eigenlijk is Chelli het echte gehandicapte personage in de film, denken de makers. Ze is in zo’n symbiotische, soms zelfs enigszins erotische relatie met haar zus verwikkeld, dat ze niet in staat is om iemand anders in haar leven toe te laten. Op het moment dat ze een relatie krijgt met gymleraar Zohar begint de bedding van haar leven te schuiven. Het betekent ook de intrede van het thema seksualiteit in de film.

„Het echte taboe is natuurlijk nog steeds de gedachte dat mensen die verstandelijk gehandicapt zijn ook seksuele gevoelens kunnen hebben, en zelfs volkomen gezonde kinderen kunnen krijgen. In Israël hebben we over het algemeen een heel liefdevolle omgang met gehandicapten vanuit het geloof dat ze dichtbij God staan, en een soort naar aarde afgedaalde engelen zijn. Maar seksualiteit hoort daar niet bij, dat past dan weer niet in dat serene beeld.”

Heeft Ben-Shlush er ooit over gedacht om de rol van haar zus te spelen, in plaats van een versie van zichzelf? Ze moet lachen, maar vindt het ook een ongepast idee. „Ik geloof niet dat ik dat had kunnen doen. Ook niet om haar zogenaamd beter te begrijpen. Ik had het te intiem gevonden.”

Diep in de psychologie

Ze vertelt hoe ze zich op de set vaak niet eens meer bewust was van het feit dat het verhaal een autobiografische oorsprong had. Waar ze tijdens het schrijven heel veel overlegde, waren op de set de rollen duidelijk: „Asaf was de regisseur en ik de actrice. Zelfs vragen over het verhaal gingen via hem.”

Korman voegt eraan toe dat Ben-Shlush zichzelf tijdens het schrijven niet heeft gespaard: „We hebben zelfs nog een versie gedraaid met een meer happy end, maar we besloten om echt diep in de psychologie van deze mensen te duiken. Ik geloof wel dat er uiteindelijk hoop is voor deze vrouwen. Maar de vraag is eigenlijk: wat geloof jij, als toeschouwer? De verandering die je voor hen wenst, zul jij als toeschouwer in je eigen leven moeten bewerkstelligen.”