Belangrijk: morele kantoorkeuzes

onderzoek Filosofische kennis is toe te passen in leiderschap.

Illustratie Tomas Schats

Stel je voor: je staat op het station. Een op hol geslagen tram ontspoort, en dendert op een grote menigte mensen af. Het klinkt misschien gek, maar met één simpele armzwaai zou jij die mensen kunnen redden. Want naast je staat een op zijn vriendelijkst gezegd forse man. Zó fors, dat wanneer je hem voor de tram zou werpen, de tram zou stoppen en de mensen veilig zijn. Eén nadeel: de dikke man overleeft het incident niet.

Dit ethische dilemma, beter bekend als het trolleyprobleem, is een bekend gedachte-experiment binnen de filosofie. Handel je vanuit een utilitaristisch standpunt? Dan red je zoveel mogelijk levens. Bekijk je het vanuit een deontologische benadering, dan ‘zult gij niet doden’. Zelfs niet wanneer je daarmee levens redt.

Je populariteit hangt ervan af

Uit een recent onderzoek van de Universiteit van Oxford en de Cornwell Universiteit, dat begin deze maand gepubliceerd werd, blijkt bovendien dat je populariteit van de keuze afhangt. Dat is nuttig om te weten als je in een leidinggevende positie werkt. Want wat blijkt: de 2.400 proefpersonen hadden een groter vertrouwen in mensen die morele keuzes maakten, dan in diegenen die sociaal-economische argumenten de boventoon lieten voeren.

„Het onderzoek bewijst dat we het belangrijk vinden op basis van morele afspraken te handelen”, zegt Frank Hindriks, hoogleraar ethiek en sociale en politieke filosofie aan de Rijksuniversiteit Groningen. „Geef je werknemers daarom nooit het gevoel wegens een groter belang over ze heen te lopen, dat schaadt het vertrouwen.”

Geen calculerende baas

Maar is de werkvloer niet bij uitstek een plek waar sociaal-economische beslissingen gemaakt worden? „Ik zou het inderdaad vooral niet verbloemen wanneer een besluit een puur economische achtergrond heeft”, zegt Hindriks. Moet er bezuinigd worden? Dan moet er bezuinigd worden. En moeten er daarom mensen weg? Dan is dat nu eenmaal zo. Máár, vervolgt Hindriks: „Het is zelfs in zo’n geval wel handig te weten dat mensen graag ethisch benaderd worden.” Heb je ze een goede loopbaan gegund? Heb je je aan alle afspraken gehouden? Was de beslissing te voorkomen? „We vinden een calculerende houding van onze leidinggevenden simpelweg minder prettig, omdat we er belang aan hechten in onze waarde gelaten te worden.”