Wandelen, wandelen, vooral veel wandelen

Koningsdag Hoe ziet het programma voor Koningsdag eruit? Er komt in ieder geval „een strakkere verhaallijn” en de koninklijke familie zal zich dichter bij het volk vertonen. Dat zijn tenminste de lessen van vorige edities, die elk jaar weer streng geëvalueerd worden.

De koninklijke familie, vorig jaar in Dordrecht. Het gezelschap bewoog zich te ver van het publiek, was toen de kritiek. Dat gaat dit jaar veranderen. Foto Remko de Waal/ANP

Elke koningsdag is een reactie op z’n voorganger. Dat was zo in 2014, toen koning Willem-Alexander zijn verjaardag nog één keer op de leest schoeide van de verjaardagsfestiviteiten van zijn moeder. Dat was vorig jaar in Dordrecht het geval, toen hij juist heel nadrukkelijk afscheid nam van de koekhapgezelligheid onder Beatrix. En dat is dit jaar ook weer zo, als morgen het feest in Zwolle losbarst.

Het eerste wat de Overijsselse hoofdstad deed was de gebeurtenissen van vorig jaar evalueren, zo zei de Zwolse burgemeester Henk Jan Meijer begin maart tijdens een persconferentie. „We hebben nauw contact gehad met Dordrecht”, aldus Meijer.

Wat ging vorig jaar goed? Wat kan beter? Vanaf november 2015 werd daar elke twee weken in Zwolle druk over vergaderd door een stuurgroep met daarin vertegenwoordigers van de hofhouding, de Rijksvoorlichtingsdienst, politie, provincie, gemeente en de NOS (over de laatste straks meer).

Voor een soepele afstemming vergaderen steevast twee vertegenwoor- digers van de NOS mee

Wat betreft mogelijke verbeteringen sprongen er twee dingen uit. Er miste vorig jaar een strakke lijn, zo was de communis opinio in Zwolle: een mooi, samenhangend (historisch) verhaal waarin de verschillende, zeer uiteenlopende onderdelen goed met elkaar in verbinding kunnen worden gebracht.

En, belangrijker nog: de afstand van de koning tot zijn onderdanen was te groot. De slinger was te veel van de ene naar de andere kant gezwiept: van het volkse spijkerpoepen in het tijdperk-Beatrix naar een gedragen historische voorstelling in de Hof van Dordrecht, zonder publiek.

„Je moet goed nadenken voordat je een onderdeel binnen doet, want je bent dan uit zicht”, zei burgemeester Meijer zaterdag tegen Blauw Bloed, het royaltyprogramma van de EO.

Selfies maken

De verjaardag van het Nederlands staatshoofd (Willem-Alexander wordt 49) is elke keer weer hét moment waarop de verhouding tussen de soeverein en het volk wordt gekalibreerd. Dat prins Maurits de lage huiskamertemperatuur van vorig jaar opjoeg door zich zoenend en ‘selfie-end’ onder Oranjeklanten te mengen, bood de bestuurders die Koningsdag 2016 voorbereidden, te weinig soelaas. Het publiek komt immers niet voor de zoon van prinses Margriet, maar voor de koning.

Hoewel: komt het volk eigenlijk wel voor de koning? Dit is ook nog zo’n kwestie die de afgelopen maanden in de voorbereidende stuurgroep speelde. Nu het volk zijn eerste familie niet meer mag vernederen met toiletpotwerpen – volgens etnologen zoals Peter Jan Margry altijd een wezenlijk onderdeel van de Koninginnedagen van Beatrix – zijn andere uitingen van koninklijke bescheidenheid des te belangrijker.

De jarige koning komt naar zijn volk toe, en niet andersom, heet het. Zwolle viert hoe dan ook zijn eigen feestje, waarbij de koning alleen maar even langskomt. Mede daarom blijft het koninklijk programma, net als vorig jaar, beperkt tot slechts twee uur – van 11.00 tot 13.00 uur.

Fors prijskaartje

Aan dat koninklijk langskomen hangt overigens wel een fors prijskaartje, mede door de uitgebreide veligheidsmaatregelen. De begroting bedraagt door extra uitgaven voor de koninklijke aanwezigheid bijna een miljoen (920.000 euro), overigens iets minder dan Dordrecht vorig jaar.

Daarbij helpen provincie Overijssel en regionale bedrijven en musea in en rond Zwolle overigens wel een stevig handje. De eerste met een bijdrage van drie ton, de tweede vooral in natura.

Het vermaarde restaurant De Librije verzorgt amuses tijdens de Grande Parade en er rijdt morgen een monumentale Scania rond, afkomstig uit een naburig oldtimermuseum.

Merknamen van bedrijven kunnen volgens koninklijk protocol morgen echter niet, of in elk geval niet prominent in beeld komen. Zelfs de namen van winkels of cafés waarvan de gevel wel door het beeld dreigt te glijden, moeten zoals gebruikelijk worden afgeplakt.

In de instructie aan de middenstand die de gemeente Dordrecht vorig voorjaar verzond stond het heel duidelijk:

„Het aanbrengen van extra reclame-uitingen is niet toegestaan. De NOS zal bovendien altijd het uitzenden van mogelijke sluikreclame vermijden. Extra reclame-uitingen betekenen dus ook dat uw pand niet op tv komt.”

De bazen van bedrijven laten zich vermoedelijk niet afschepen met een kaartje voor op de tribune bij de parade. Wellicht wijst de NOS de weg uit dit dilemma voor het Hof. In het begeleidend commentaar van NOS-presentatoren woensdag, kan het zomaar zijn dat de namen van de bijdragende bedrijven alsnog vallen.

De NOS vergadert mee

Voor een soepele afstemming van dit soort kwesties is het voor de Zwolse bestuurders handig dat twee vertegenwoordigers van NOS Evenementen steevast meevergaderen met de stuurgroep die Koningsdag 2016 voorbereidt. Vorig jaar in Dordrecht gebeurde dat ook al.

Als collectief geheugen (wat waren de fouten en foutjes in de beeldregie van eerdere koninginnedagen; wat te doen als de regen morgen naar beneden klettert of de gure wind haar tol eist?) zijn de NOS-medewerkers voor de bestuurders van onschatbare waarde.

De journalistieke onafhankelijkheid van de NOS-verslaggeving komt daarbij volgens Peter Kloosterhuis, chef NOS Evenementen die de uitzending verzorgt, geen moment in het geding, „al kan ik me voorstellen dat de beeldvorming anders is. Maar de NOS speelt geen enkele rol bij de keuze van het programma op Koningsdag, van de gasten, de tijdstippen etcetera. Ik heb nog nooit meegemaakt dat we ons belemmerd voelden bij onze becommentariëring van Koningsdagen of Koninginnedagen.”

Het antwoord van Zwolle op de gebreken van vorig jaar in Dordrecht: een strakkere verhaallijn, intiemere opstellingen met veel publiek. En wandelen, veel wandelen, waarschijnlijk met de nodige paraplu’s, regenjassen en winterse mantels.

De begroting bedraagt dit jaar bijna een miljoen euro, overigens iets minder dan in Dordrecht vorig jaar

Thema’s

Tijdens de wandeltocht komen allerlei thema’s voorbij. Geheide onderwerpen: prominent inwoner Johan Rudolph Thorbecke, staatkundig architect van het moderne Nederland, en Thomas a Kempis – vooraanstaand lid van de religieuze Moderne Devotie en in 1471 overleden in Zwolle.

De uitwerking van de diverse onderdelen valt toe aan lokale regisseurs. Ralph Keuning van Museum De Fundatie en oud-ChristenUnie-leider Arie Slob (nu directeur van het Historisch Centrum Overijssel) tekenen voor het cultureel en historische gedeelte.

Coby Zandbergen, bestuursvoorzitter van de regionale mbo-vakschool „voor verbeelding” (Cibab), neemt de Grote Parade op de Grote Markt onder haar hoede. Anne Riemersma, directeur van poppodium Hedon regisseert het muzikaal slotfestijn op het Broerenkerkplein.

Maar toch: Ook deze bijdrages zullen eind dit jaar weer kritisch geëvalueerd worden, op weg naar mogelijk weer een nieuw format voor Koningsdag 2017.