Liegen over je leesbril

Het zijn schokkende aantallen. Tweeënhalf miljoen Nederlanders lezen, schrijven en spreken zo slecht dat ze ‘laaggeletterd’ zijn. Dat blijkt uit onderzoek van de Algemene Rekenkamer. De stichting Lezen en Schrijven stelt vast dat 1,8 miljoen Nederlanders in de leeftijd tussen de 16 en 65 weliswaar kunnen lezen maar moeite hebben met schrijven, rekenen en het omgaan met een computer.

Laaggeletterd zijn, dat betekent alleen verbaal kunnen communiceren. Winkelen op internet gaat niet, in de supermarkt moet de verpakking geïllustreerd zijn anders weet je niet wat je koopt. De helft van de inburgeraars faalt voor het inburgeringsexamen – in hoeverre hangt dat samen met hun laaggeletterdheid in het Nederlands? Want de laaggeletterde kan geen enkel examen halen. Solliciteren is nagenoeg onmogelijk, toelating tot wat dan ook ligt moeilijk. En altijd loert er de schaamte. Dreig je betrapt te worden als analfabeet dan doe je of je je leesbril vergeten bent.

Lezen, schrijven, rekenen, de taal spreken – het is zo basaal als water uit de kraan. Zonder leven gaat eigenlijk niet. In de gedigitaliseerde wereld is het vermogen tot lezen en schrijven uitgangspunt. Maar die 2,5 miljoen mensen lukt dat niet en hun aantal slinkt niet.

In een reeks artikelen in deze krant is beschreven hoe de kloof tussen bevolkingsgroepen is verruild voor een volgende. Hooggeboren tegenover laaggeboren is verschoven naar hoogopgeleid versus laagopgeleid. Dat begint in het onderwijs, waar kinderen uit een hoogopgeleid nest meer kans hebben op vervolgonderwijs waar ze zullen gedijen dan kinderen van lager opgeleide ouders. De 12-jarige laatbloeier van laagopgeleide ouders krijgt weinig gelegenheid om alsnog te floreren. Maar verlaat die laatbloeier het basisonderwijs laaggeletterd dan kan hij het helemaal vergeten. Hij zit niet aan de ene of de andere kant van de kloof. Hij ligt er middenin. En eruit klimmen is vrijwel onmogelijk. Bijspijkercursussen vinden nauwelijks aftrek. Brengt de laaggeletterde de moed ervoor op, dan levert het weinig op, en de lessen niet trainen voor digitale vaardigheden.

In het basisonderwijs kan laaggeletterdheid effectief bestreden worden. Daar leert immers iedereen het lezen, schrijven, rekenen, daar hoeft niemand zich te generen. Leerkrachten moeten alert zijn. Bij het vermoeden van een probleem zullen ze alles op alles zetten om te voorkomen dat er ook maar één leerling groep acht laaggeletterd afsluit. Op de basisschool is er nog redding. Daarna komt het eigenlijk niet meer goed.