Afkicken olie kost 2.000 mld dollar

De Saoediërs willen minder afhankelijk worden van olie door oprichting van een staatsfonds.

Prins Mohammed bin Salman voor de presentatie van zijn ambitieuze plan. Foto Fayez Nureldine / AFP

Saoedi-Arabië moet afkicken van zijn „verslaving” aan olie. Met die boodschap heeft adjunct-kroonprins Mohammed bin Salman maandag een ambitieus hervormingsprogramma voor de economie gepresenteerd.

Het plan vormt niets minder dan een economische revolutie voor Saoedi-Arabië, dat sinds zijn stichting in 1932 is opgebouwd met oliegeld. Het behelst onder meer de oprichting van een staatsbeleggingsfonds van 2.000 miljard dollar.

De Saoediërs praten al decennia over hoe ze minder afhankelijk kunnen worden van de olie-export. Maar de sterke daling van de olieprijs, die de Saoediërs deels over zichzelf hebben afgeroepen door de productie niet te verminderen, heeft het onderwerp nieuwe urgentie gegeven.

Ruim 70 procent van de Saoedische overheidsinkomsten komt uit olie. Vorig jaar liep het begrotingstekort op tot 100 miljard dollar – oftewel 15 procent van het bruto binnenlands product. Dit leidde tot enige paniek binnen de regering. Als er geen maatregelen zouden worden genomen, dan zou het land binnen twee jaar door zijn buitenlandse reserves heen zijn.

Mohammed bin Salman nam vorig jaar al enkele maatregelen om het begrotingstekort terug te dringen. Zo verhoogde hij de prijs van benzine, elektriciteit en water – impopulaire beslissingen in een land dat gewend is aan overheidssubsidies. En om geld op te halen verkocht Saoedi-Arabië tussen de 50 en 70 miljard dollar aan buitenlandse bezittingen.

Daar komt nu het ambitieuze meerjarenplan ‘Saudi Vision 2030’ bij, dat de jonge prins (31) bekendmaakte op zijn eerste persconferentie met buitenlandse journalisten die waren uitgenodigd in een paleis in Riad.

Het hervormingsprogramma bevat onder meer plannen om de overheidsinkomsten te diversifiëren door btw in te voeren op luxegoederen en frisdrank, staatsbezittingen te privatiseren, het toerisme te ontwikkelen, en het onderwijs te hervormen. Deze maatregelen moeten in 2020 zorgen voor 100 miljard dollar aan overheidsinkomsten die niet uit olie komen.

Centraal in het plan staat het staatbeleggingsfonds, dat Mohammed bin Salman wil uitbreiden tot een van de grootste ter wereld. Het geld komt deels van de 600 miljard dollar aan buitenlandse reserves van Saoedi-Arabië. De rest moet worden opgehaald met de verkoop van 5 procent van de aandelen in het staatsoliebedrijf Aramco, dat volgens de prins in totaal 2.000 miljard waard is. Ook onroerend goed en industriële gebieden van de staat gaan in de verkoop. De prins zei dat het fonds zal worden gebruikt om de steden te ontwikkelen en werkgelegenheid te scheppen.

Mohammed bin Salman wil het aandeel van de particuliere sector in de economie vergroten van 40 procent naar 60 procent. De werkloosheid moet dalen van 11 naar 7,6 procent. Hoe de prins dit precies voor elkaar wil krijgen, bleef nog vaag. Wel deed hij aan verwachtingsmanagement. Het zal jaren duren voordat het plan volledig is uitgevoerd. „2015 was het jaar van de quick fix, 2016 is het jaar van de meer georganiseerde quick fix, een 2017 zal het jaar zijn dat de visie zal worden uitgevoerd.”

De hervormingen zetten het sociale contract, waarop de legitimiteit van het Saoedische koningshuis is gebaseerd, onder druk. Saoediërs betalen geen belasting en profiteren via subsidies, goedkope huisvesting en en allerhande overheidsprogramma’s van de olie-inkomsten. Daarom is inkomstenbelasting voorlopig niet aan de orde. Ook wil de prins de lagere inkomens ontzien. „We willen geen enkel druk op hen uitoefenen”, zei hij in een interview met financieel persbureau Bloomberg. „We willen druk zetten op de rijke mensen.”