Ongemak en onbehagen groeien tussen Turkije en EU

De Europese spagaat bij het vinden van een uitweg uit de vluchtelingencrisis wordt pijnlijk zichtbaar nu de Turkse president Recep Tayyip Erdogan optreedt tegen beledigingen aan zijn adres, zelfs als die buiten de Turkse landgrenzen zijn gedaan.

Nadat Erdogan vorige week de Duitse komiek Jan Böhmermann aanklaagde wegens smaad en belediging van een bevriend staatshoofd, werd dit weekend ook de Nederlandse columnist Ebru Umar – die in Turkije verblijft – vastgehouden. De precieze aanklacht is onduidelijk, maar zij mag naar eigen zeggen het land niet verlaten. Voor de hand ligt dat ook haar belediging van het Turkse staatshoofd wordt verweten. Vorige week noemde zij Erdogan in een column ‘sultan’ en ‘megalomane dictator’. Böhmermann had de president onder meer ‘geitenneuker’ genoemd.

Beide zaken veroorzaken niet alleen in Duitsland en Nederland veel opschudding omdat Erdogan bezig lijkt zijn persbreidel op te leggen aan Europese media en cabaretiers. Waarbij overigens de zaak-Umar wordt gecompliceerd door het feit dat zij – net als iedereen van Turkse afkomst – tevens de Turkse nationaliteit bezit.

Politici in Nederland, Duitsland en in Brussel pakken de beide affaires met grote omzichtigheid aan. De Nederlandse premier Mark Rutte belde met de Turkse premier Davutoglu en met Umar en meldde dat op Twitter. Een signaal aan Ankara dat hier grotere, Nederlandse, belangen op het spel staan. Bondskanselier Angela Merkel raakte in verklaringsnood omdat zij aanvankelijk naar buiten liet brengen dat zij Böhmermanns sketch ook smakeloos vond. Vrijdag gaf zij toe dat dat een fout was geweest.

Beide zaken, die van Böhmermann en van Umar, zullen nu mogelijk door rechters worden beslist. En daarbij blijkt ook weer het ongemak: hoe vrij is de Turkse rechter? Hoe sterk de Turkse rechtsstaat? Vragen die ook aan de orde zijn waar het gaat om de kwestie van visumvrijheid die Turkije bedongen heeft in de zogeheten ‘Turkije-deal’.

Het zijn ook vragen die achter de horizon waren verdwenen toen zaterdag Merkel en Donald Tusk, de voorzitter van de Europese Raad, vol lof spraken over Turkije bij hun bezoek aan de vluchtelingenkampen daar. Turkije speelt zijn sleutelrol bij het bedwingen van de migratiecrisis maximaal uit. Zie ook de onhandige poging afgelopen week van het Turkse consulaat om Nederlandse Turken op te roepen om beledigingen aan het adres van Erdogan te melden. Dat gestook bewijst, net als de dwingelandij van Erdogan, alleen dat Turkije nog zeer ver verwijderd is van een mogelijk Europees lidmaatschap.