Noem Koningsdag Gouden Paplepel-dag

Arjen van Veelen schrijft wekelijks over een nieuwsfoto. Vandaag: een opvallend portret van Queen Elizabeth

Over Queen Elizabeth weten we weinig, behalve dat ze whisky lust en dat ze tegen interviews geven is. Gelukkig zet hare majesteit soms wat onthullende foto’s online. Afgelopen week bijvoorbeeld, toen ze 90 werd. Ze vierde haar verjaardag met drie familiefoto’s van de beroemde Amerikaanse fotograaf Annie Leibovitz. Eentje waarop ze de honden uitlaat, eentje met haar dochter op de bank.

En deze foto: omringd door een nachtwacht aan nageslacht; gouden kindjes die namen dragen als Viscount Severn and Lady Louise.

Welk geheim onthult de foto?

Achterkleindochter Mia Tindall steelt de show door de koninklijke handtas te dragen. Dat element van spontaniteit onderstreept juist de volledig geregisseerde omstandigheden.

Verder valt op dat de koningin gewone kleren draagt. De vorige keer dat Leibovitz haar fotografeerde, in 2007, droeg ze nog een groteske mantel, nu is ze meer casual.

Voor zover je casual kunt zijn in een kasteel, natuurlijk. Want denk niet dat de koningin gewoner is geworden, dat lijkt maar zo. Dan mis je het belangrijkste signaal van deze foto: goud.

Er blinkt extra veel goud in de goudomrande spiegel achter hare majesteit, die weer andere goudomrande spiegels weerspiegelt. Een droste-effect: een eindeloos repeterende breuk van goud.

De boodschap van deze foto: wij zijn de elite en we gaan nog niet naar huis, nog lange niet.

Let ook op dat quasitijdloos geklede mannetje rechts van de koningin. Hij draagt – als enige – het rood-blauw-wit van de Britse vlag. Hij heet Prince George of Cambridge (2 jaar). Hij is de zoon van prins William.

Ergens rond het jaar 2090 zal hij koning van Groot-Brittannië zijn. Je kunt het op de foto niet goed zien, maar in zijn mond zit een forse gouden paplepel.

De stokoude matriarch zelf, die al elf Britse premiers overleefde, zit in het exacte middelpunt van de foto. Volledig in control. Ze hypnotiseert ons, ze fluistert: ik blijf eeuwig bestaan, via de repeterende breuk van kinderen, kleinkinderen, achterkleinkinderen.

Dit is een foto over het doorgeven van gouden paplepels.

Achterkleindochter Mia Tindall steelt de show door de koninklijke handtas te dragen

Sommige mensen denken dat de monarchie een oubollig curiosum is. Deze foto laat zien dat monarchieën een blakende toekomst hebben. Ik denk dat er gouden tijden aanbreken voor monarchen.

En niet alleen omdat we een potje maken van die andere regeringsvorm, democratie geheten – die allerlei pleefiguren met zich meebrengt, en referenda. Maar vooral omdat onze tijd zich kenmerkt door een groeiende kloof tussen rijk en arm.

Er is een onttakeling gaande van een halve eeuw aan meritocratie. Dat speelt over de hele wereld, denk aan de statistieken van Piketty: rijken die weer rijker worden en armer weer armer. Hard werken wordt niet meer beloond, hard studeren wordt weer duurder.

Daarom zijn veel mensen boos, in Nederland speelt dit ook. Deze maand nog sloeg de onderwijsinspectie alarm. Wat bleek: ook hier hangt succes op school steeds minder af van ijver en IQ, maar vooral van je pa en ma. Sociale stijgers zijn de wonderbaarlijke uitzonderingen. Succes is meestal iets dat je bij geboorte meekrijgt.

Het is schandelijk, De Groene Amsterdammer bracht er vorige week terecht een heel themanummer over uit. Als dit een troontrede was, zou ik zeggen: landgenoten, we worden een samenleving waarin een dubbeltje steeds moeilijker een kwartje wordt.

Wie is er bij uitstek symbool voor privilege? Onze koning. Ik heb het vermoeden dat Willem-Alexander dat zelf goed snapt. Hij heeft – en dat siert majesteit – veel oog voor mensen zonder mazzel. Daarom bezoekt hij graag volksmarkten, bijvoorbeeld. Ook zet hij graag mensen in het zonnetje die echt iets bereikt hebben.

Elk jaar nodigt hij bijvoorbeeld zogeheten ‘uitblinkers’ uit voor een lunch op zijn paleis. Vorige week gaf hij weer zo’n gratis lunch, als bedankje voor „mensen die een bijzondere prestatie hebben geleverd”.

Die lunches zijn slim: als je de Nederlandse culturele elite gratis kaviaar geeft, gaan ze je daarna niet meer beledigen.

Op de groepsfoto zag ik dit jaar zelfs Remco Campert, die in 2000 nog een hoge koninklijke onderscheiding weigerde omdat hij niet zo van de monarchie gecharmeerd was. Maar tijden veranderen.

We leven in de bloeitijd van privilege en geërfd succes. En Willem-Alexander is de verpersoonlijking van dat privilege. Overmorgen is het Koningsdag, dan vieren we zijn verjaardag. Dat doen we met allerlei bizarre rituelen.

Bijvoorbeeld met koekhappen, een masochistisch spel waarbij je met moeite één hap van een droge kruidkoek krijgt. Dat staat symbool voor alle paupers die moet strugglen voor hun boterham.

Of zaklopen: dat staat symbool voor vooruit proberen te komen met een blok aan het been. Om te zwijgen over vrijmarkten, die staan symbool voor ongereguleerd kapitalisme.

En dat doen we allemaal om de verjaardag te vieren van iemand die alles cadeau kreeg. Het lijkt me dat Koningsdag moet worden omgedoopt in Gouden Paplepel-dag, dat geeft de strekking beter weer.