Boeken

Lange rijen voor zangeres P.J. Harvey op festival

Literatuurfestival Dichter, schrijver en zangeres P.J. Harvey trad vrijdagavond op met gedichten bij een fotoproject.

P.J. Harvey draagt werk voor bij foto’s van fotograaf Seamus Murphy. foto robin utrecht

„Wilt u niet uw ledematen laten signeren? En gaat u ook niet met haar op de foto, alstublieft. Alleen dan bestaat de kans dat iedereen een handtekening kan krijgen.” Met deze woorden sloot festivaldirecteur Michaël Stoker het optreden van de Engelse liedjesschrijver, zangeres en dichter P.J. Harvey tijdens het International Literature Festival Utrecht 2016 af. Het leek een wat overdreven mededeling, maar nee. De rijen om inderdaad die handtekening te krijgen waren na drie kwartier nog steeds lang.

Harvey, die het afgeladen festival gisteravond opende in het oude postkantoor aan de Neude, had daarvoor een half uur gedichten voorgedragen uit haar vorig jaar verschenen bundel The Hollow of the Hand. Doodstil was het. Sommige mensen dwingen stilte af: zelfs wanneer Harvey een nieuw setje bladeren pakt of een slokje water neemt, is er geen kuchje te horen.

Behalve publiekstrekker was Harvey ook een inhoudelijk geschikte kandidaat om het literatuurfestival te openen, dat een duidelijk geëngageerd gehalte had. Van de internationale auteurs – zoals de Amerikaanse Nell Zink, de Brits-Indiase auteur Sunjeev Sahota, de Indiase schrijfster en activiste Meena Kandasamy en Michael Muhammed Knight – vielen de gedichten van Harvey op door de maatschappelijke betrokkenheid.

Samen met een Ierse fotograaf verzamelde Harvey verhalen van mensen in oorlog en armoede. Ze reisden daarvoor samen af naar Kosovo en Afghanistan. „Toen meenden we, Seamus Murphy en ik, dat er nog een stad bij moest om het compleet te maken”, vertelt Harvey het publiek. „We kozen voor Washington, omdat daar de beslissingen worden genomen die bepalend zijn voor wat er gebeurt of gebeurd is in Kosovo en Afghanistan. We gingen op zoek naar de verschillen, maar troffen overeenkomsten.”

Harvey’s gedichten zijn directer dan haar muziek

Die overeenkomsten komen vooral opvallend naar voren in twee gedichten over een bedelaar. De ene zit in Afghanistan op straat. Harvey draagt voor: „In the hollow of the hand/ is a folded square/ of paper,// but nobody looks twice at the white paper/ that gleams in the hand that begs,/ stretching out and shining in the rain.”

Het verschil met de bedelaar in Washington is niet groot. Daar klinkt de man als een duif op een straathoek, terwijl hij steeds vier woorden herhaalt: „spare me some change”.

De overeenkomsten mogen er zijn, de voordracht van de gedichten over Washington toonde echter een duidelijk verschil met die uit Afghanistan en Kosovo. In de Washington-gedichten is er ruimte voor ironie, ook al is die soms wrang wanneer ze iemand hoopvol citeert dat er wellicht een Walmart in de buurt komt. Ook worden er nu verschillende stemregisters opengetrokken, waar de voordracht van de gedichten over Kosovo en Afghanistan zwaarder van toon waren.

Harvey’s gedichten zijn simpel en direct; eenvoudiger dan haar muziek. „An old woman stands/ in the middle of a track/ She holds two silver keys/ behind her back”, leest ze bijvoorbeeld voor bij een foto van een oude vrouw met koffers in de hand in Kosovo. De oude vrouw heeft de sleutel bewaard van haar buren, die vermist – en vermoedelijk gesneuveld – zijn. Als voordracht werken ze goed – op papier minder – zeker op een festival dat met lef geprogrammeerd is en waarbij ook een verrassende combinatie mogelijk is van een gesprek tussen Michel Faber en Kim van Kooten, waarbij de internationaal gevierde Faber de rol van interviewer aanneemt. Wie dat wil zien, kan vanavond gaan.