Klimaat

Hoe gretig zijn de 175 landen die ‘Parijs’ hebben ondertekend?

In New York hebben vrijdag, op de eerste dag van de openstelling, 175 landen het klimaatakkoord van Parijs ondertekend. Een week eerder schreef een Amerikaanse klimaatwetenschapper dat de opwarming dit jaar weleens door de anderhalve graad kan breken.

De gretigheid waarmee meer dan 170 landen vrijdag plechtige ondertekening van het akkoord van Parijs bijwoonden, was opmerkelijk. Al was het maar omdat diezelfde landen de afspraken in het akkoord nog lang niet nakomen.

Sterker nog, een van de belangrijkste doelstellingen van het akkoord lijkt al bijna onhaalbaar te worden. Een week geleden twitterde klimaatwetenschapper Gavin Schmidt, directeur van het NASA Goddard Institute for Space Studies (GISS) in New York, dat de gemiddelde opwarming van de aarde dit jaar wel eens dicht bij de anderhalve graad (ten opzichte van de pre-industriële tijd) zou kunnen eindigen. Een nieuw record.

In het akkoord, dat in december werd gesloten, stond nu juist dat de wereld de opwarming ‘ruim onder’ (well below) de twee graden moet houden, maar liever nog onder de anderhalve graad. Omdat anders de kleine eilandstaatjes, die maar net boven de zeespiegel uitsteken, in hun voortbestaan worden bedreigd. Zij hadden er op de top in Parijs met succes op aangedrongen om die anderhalf in het akkoord op te nemen.

Nu valt er wel iets af te dingen op de observatie van Schmidt. Allereerst wordt zo’n record opwarming mede veroorzaakt door El Niño, een weersfenomeen dat weinig met klimaatverandering te maken heeft. En Schmidt zelf staat ook niet bekend als een terughoudende wetenschapper – het Met Office, het Britse KNMI, voorspelt voor dit jaar bijvoorbeeld eerder een gemiddelde temperatuur die 1 tot 1,2 graden boven de pre-industriële tijd uitkomt. Maar zelfs dit Britse scenario maakt duidelijk dat de anderhalve graad inmiddels gevaarlijk dichtbij komt.

Pieken voor 2020

In Parijs is afgesproken dat het IPCC, het wetenschappelijk klimaatpanel van de Verenigde Naties, in 2018 antwoord geeft op de vraag wat er voor nodig is om de anderhalve graad nog binnen bereik te houden. Maar eigenlijk weten we het wel ongeveer. Christiana Figueres, hoofd van het VN-klimaatbureau, zei het een paar weken geleden nog.

We moeten voor 2020 pieken met de uitstoot van broeikasgassen – dat is dus al in minder dan vijf jaar. En vanaf dat moment een snelle daling tot ‘netto nul’, in ongeveer 2050, volgens het VN-milieuprogramma UNEP. Of de kooldioxide (en andere broeikasgassen) tegen die tijd wordt opgeslagen in lege gasvelden, of wordt geabsorbeerd door bossen maakt daarbij niet uit. Zolang die maar niet in de atmosfeer achterblijft. Om onder de twee graden te blijven, resteert volgens het UNEP nog tien tot twintig jaar extra. Opgeteld leiden alle beloftes van Parijs tot een opwarming van 2,7 tot 3,7 graden Celsius tegen het einde van de eeuw.

Om de doelstelling te halen is afgesproken dat de beloftes vanaf 2023 iedere vijf jaar worden herzien, en in principe alleen mogen worden aangescherpt. Een eerste, informele global stocktake, zoals de evaluatie in het onderhandelaarsjargon (en in het akkoord) wordt genoemd, vindt plaats in 2018. De Europese Unie vindt overigens dat ze daar nog niet serieus aan mee te hoeft doen. Men doet al genoeg, luidt het oordeel.

Dat typeert de Europese positie in de onderhandelingen. Door verdeeldheid (tussen Polen en enkele andere Oost-Europese landen enerzijds en West- en Noord-Europese landen anderzijds) dreigt de EU in de achterhoede van de onderhandelingen terecht te komen. Ingehaald door zowel de VS als China. Deze twee grootste vervuilers willen proberen al dit jaar tot ratificatie te komen. De kans is daardoor groot dat ‘Parijs’ in werking treedt zonder de EU.

Dat zou „uiterst pijnlijk” zijn, vindt Europarlementariër Bas Eickhout (GroenLinks). In het verleden maande de EU andere landen tot meer snelheid. Critici vreesden zelfs wel eens voor een Europese ‘Alleingang’, metalle risico’s van dien voor carbon leakage, het verdwijnen van vervuilende industrie naar landen die het minder nauw nemen met klimaat. „Nu ligt eindelijk een akkoord waaraan alle landen deelnemen”, zegt Eickhout, „En dan blijft Europa achter.”

Blogger

Paul Luttikhuis

Buitenlandredacteur Paul Luttikhuis volgt op dit blog nieuws over klimaatverandering. Hij schrijft over sociale en economische gevolgen, over manieren waarop landen zich daarop voorbereiden, over nieuwe wetenschappelijke inzichten en over de onderhandelingen na ‘Parijs’. Regelmatig zullen gastauteurs hun licht laten schijnen op deze thema’s.