‘Fit to fly’ hartbrekende voorstelling over lot van vluchtelingen

‘Fit to fly’ is een hartbrekende voorstelling over twee wrede werelden

Acteur Vincent Linthorst in 'Fit to fly' Foto Kurt Van der Elst

„Altijd naar de wereld kijken door een hek.” met deze treffende waarneming vangt schrijver en regisseur Casper Vandeputte ultrakort de vluchtelingenproblematiek. Achter dat hek ligt de vrije, gedroomde wereld. In het toneelstuk Fit to fly voert Vandeputte psychiater Vallinga op die op oudejaarsavond onverwacht een noodoproep krijgt: een uitgeprocedeerde asielzieker heeft zich in Detentiecentrum Schiphol in brand gestoken. Met een beroep op artikel 64 van de Vreemdelingenwet kan hij dankzij lichamelijk letsel uitstel verkrijgen van vertrek.

Gaat dat lukken? Acteur Vincent Linthorst als psychiater opent de voorstelling vanachter een lessenaar met daarop het bijbeldikke wetboek. Tussen de bladzijden zou gerechtigheid moeten schuilen. Een reusachtige mosselbank op de achtergrond, met daarop aangespoelde zwemvesten, een schoen, roestige restanten van een gezonken schip, laat een grimmiger werkelijkheid zien. Bootvluchtelingen verdrinken bij honderden. Tijdens de voorstelling kruipt de schelpenbank met zacht geknisper steeds dichterbij. Ook de met wetenschap gewapende psychiater zal erop stranden.

Fit to fly is een hartbrekende voorstelling over twee wrede werelden: het land van afkomst van opgejaagde vluchtelingen en het land van hun toekomst. De psychiater zet zich aanvankelijk vol hoop in om de asielzoeker, die hij in zijn lezing Gharib noemt, bij te staan. Maar zijn missie blijkt steeds hopelozer. Ook hij raakt, net als de asielzoeker, verstrikt in het onwrikbare ambtelijke en uitzichtloze netwerk van justitie. In hevig geëmotioneerde scènes wisselt Linthorst telkens van identiteit: hij is nu eens de rationele psychiater, dan weer de wanhopige vluchteling. Zijn woede-uitvallen als Gharib echoën ijzig door de kale theaterzaal.

Vandeputte werkte aan het script samen met onderzoeksjournalist Karel Smouter van de Correspondent. De ‘casus’ staat symbool voor de tragiek van tienduizenden migranten aan Europa’s buitengrenzen. De voorstelling is politieke aanklacht en gedreven engagement tegelijk.

Maar er is meer, een subtiele dramatische lijn die geleidelijk op de voorgrond komt. Gharib heeft op de vlucht zijn onschuld verloren. Hijzelf heeft mensen in wrakke boten laten oversteken om zich te redden. Die ontluisterde ontmaskering treft de goede bedoelingen van Vallinga. Met licht toonzetting speelt Linthorst dat het slechts allemaal een nachtmerrie was. Nee. Het is waar – en hard.