Bezoek president VS aan Hiroshima omstreden

na de atoombom Schrijft president Obama geschiedenis met een bezoek aan Hiroshima? Zowel in Japan als in de VS ligt dit bijzonder gevoelig.

Toeristen wordt verzocht een bezienswaardigheid te verlaten vlak voor een bezoek van John Kerry eerder deze maand. Foto Jonathan Ernst/ AFP

President Obama gaat Hiroshima bezoeken tijdens de G7 in Japan eind mei, berichtte het gerespecteerde Japanse zakenblad Nikkei afgelopen vrijdag. Obama zou de eerste zittende Amerikaanse president zijn die de door een Amerikaanse atoombom verwoeste stad bezoekt.

Het nieuws komt kort na het historische bezoek van de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken John Kerry aan het vredesmonument in Hiroshima op 11 april. Obama zelf heeft zijn reis niet bevestigd maar evenmin tegengesproken.

Het is een gewaagde onderneming, want Hiroshima ligt gevoelig in beide landen. Sommige Japanse activisten eisen excuses voor de kernbommen. Maar velen in de VS menen dat ze nodig waren om een groter aantal doden te voorkomen tijdens een landinvasie. Japan heeft ook het imago onvoldoende spijt te hebben betoond over de Tweede Wereldoorlog.

Volg hier de livestream van het bezoek van Obama:

Obama’s bezoek aan Hiroshima zou door zijn tegenstanders misbruikt kunnen worden. Critici van Obama stellen al jaren dat de Amerikaanse president zich te veel tegenover andere naties verontschuldigt over het Amerikaanse buitenlands beleid.

Overlevenden van de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki daarentegen reageren enthousiast op het nieuws. „We willen zeker dat president Obama naar Hiroshima komt”, zegt Takako Chiba, bestuurslid van de slachtoffervereniging Nihon Hidankyo. Chiba was drie jaar oud toen de bom op Hiroshima viel. Vorig jaar stond ze nog voor het Witte Huis tijdens de herdenking van de aanval op Nagasaki. Ook gaf ze in de VS een lezing over Hiroshima.

„We hadden het toen over een bezoek van de Amerikaanse president aan Hiroshima”, zegt Chiba. „Maar dit leek moeilijk omdat velen in de VS nog geloven dat de kernbommen veel levens hebben gered.” Chiba zou het fantastisch vinden als Obama zou zeggen dat de twee atoombommen fout waren. Maar ze benadrukt dat een verontschuldiging onnodig is.

Alleen al een bezoek aan het vredesmonument heeft een enorme betekenis

Een meerderheid in Hiroshima en Nagasaki ziet de kernbommen als een oorlogsmisdaad. Ze eisen al jaren excuses. Maar de eerste Japanse reacties geven de indruk dat velen net als Chiba geen verontschuldigingen verwachten van Obama. „Als de Amerikaanse president enkel naar het museum en het vredesmonument gaat, heeft dat al enorme betekenis”, zegt Chiba (75).

„Dat is de enige manier om te begrijpen hoe verschrikkelijk kernwapens zijn.”

Veel overlevenden hopen daarom dat Obama de kans krijgt om met overlevenden te praten. Dit zou opmerkelijk zijn. Zelfs Kerry, die er op stond de iconische atoomkoepel te bezoeken, heeft tijdens zijn bezoek geen overlevenden gesproken. Ook bood hij geen verontschuldigingen aan of boog hij bij het monument.

Kerry legde wel een krans en betuigde zijn medeleven. „Het is een een hartverscheurende tentoonstelling”, zei Kerry naderhand.

„Het raakt aan al je gevoeligheden als mens. Het herinnert iedereen aan de buitengewone complexiteit van de keuzes van oorlog.”

Dit is in zekere zin de boodschap die overlevenden zoals Chiba willen overbrengen. Dat andere mensen niet hoeven mee te maken wat zij hebben meegemaakt. De toespraak van Obama in Praag in 2009 waar hij beloofde te werken aan een wereld zonder kernwapens, maakte daarom diepe indruk.

De Japanse premier Abe heeft nog niet gereageerd op het bezoek. Het bezoek ligt gevoelig in de VS. Een Amerikaanse oorlogsveteranen-organisatie heeft Obama al gevraagd af te zien van een reis naar Hiroshima totdat er een monument is van Amerikaanse krijgsgevangen die in Japan zijn omgekomen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Op internet eisen veel Amerikanen een Japans excuus voor de Japanse aanval op Pearl Harbor.

Maar invloedrijke Amerikaanse media zoals de Washington Post en The New York Times moedigen Obama daarentegen juist aan Hiroshima te bezoeken om een nieuwe fase te beginnen in de relatie tussen de twee landen. De Washington Post ziet het tevens als een goede kans om „de roekeloze opmerkingen” tegen te spreken van Republikeinse presidentskandidaat Donald Trump. Trump opperde eerder dit jaar dat Japan en Zuid-Korea overwegen eigen nucleaire wapenprogramma’s op te zetten.