Op straat in Macedonië is een ‘kleurenrevolutie’ gaande

Een jaar na een groot afluisterschandaal is de crisis terug in Macedonië. Duizenden demonstranten gaan de straat op.

Foto AP/Boris Grdanoski

Een jonge vrouw met gescheurde jeans en een David Bowie-esque kleurschicht rond het oog houdt een gele verfbal in de aanslag. Ze gaat de faux-barokke gevel bekladden van een overheidsgebouw in de Macedonische hoofdstad Skopje. Voor de duizenden demonstranten die al twee weken onafgebroken de straat op gaan, is de pseudohistorische, geld verslindende kitsch waarmee de nationalistische partij VMRO de binnenstad volbouwde, symbool voor een bewind dat steeds meer op een operettedictatuur lijkt.

Met hun ‘kleurrijke revolutie’ maken ze een fotogenieke neus naar de autoritaire VMRO-leider en recent afgetreden premier Nikola Gruevski. Diens aanhangers beschuldigen de demonstranten van een door het westen gestuurde ‘kleurenrevolutie’, zoals in Kiev gebeurd zou zijn.

De autoriteiten lijken onrustig: maandag arresteerde de aanklager een linkse oppositieleider, een handvol andere oppositieleden werden ondervraagd op het politiekantoor. Een jaar nadat een bizar afluisterschandaal de arme Balkanstaat van twee miljoen inwoners in een spiraal van instabiliteit stortte, is de crisis helemaal terug. Internationale pariastatus dreigt en de fragiele democratie zit in een impasse.

Afluisterschandaal en moord

Nog altijd draait de confrontatie om een reeks tapes, begin vorig jaar gelekt door de linkse oppositiepartij SDSM. Die suggereren dat de regering van Gruevski, sinds 2006 aan de macht, betrokken was bij het wijdverbreid aftappen van politici en journalisten, kiesfraude, het toedekken van moord en een waslijst andere vergrijpen.

Een akkoord tussen SDSM en VMRO, bemiddeld door de Europese Unie en Amerika, moest een uitweg bieden uit de daaropvolgende onrust: een speciale aanklager zou het afluisterschandaal onderzoeken, toekomstige stembusfraude zou worden verhinderd en een overgangsregering zonder Gruevski zou het hele proces netjes laten verlopen.

Van dat bestand blijft niets meer over sinds president van VMRO-signatuur Gjorgje Ivanov twee weken geleden een algemeen pardon verleende aan alle politici die mogelijk betrokken waren bij het afluisterschandaal. Eerder was al duidelijk geworden dat VMRO op 5 juni nieuwe verkiezingen wil organiseren, die volgens de linkse oppositie te vroeg zijn om eerlijk te kunnen verlopen.

Sindsdien verloopt de communicatie via de straat. „Kijk naar jezelf!” roepen de kleurrijke revolutionairen die de oproerpolitie letterlijk spiegels voorhouden. Onder de demonstranten in Skopje bevinden zich een mengeling van ngo-medewerkers, linkse oppositiemilitanten, studenten en middenklassers gefrustreerd door de corruptie en angstcultuur onder Gruevski. Ook in andere steden zwelt het protest inmiddels aan.

Het pro-VMRO kamp antwoordde vorige week met een eigen demonstratie in de hoofdstad. Hier geen wilde kleuren, maar wel Macedonische vlaggen van reuzenformaat en anti-NAVO leuzen.

De VMRO-achterban bevat nationalisten, maar ook veel mensen die voor hun levensonderhoud afhangen van de overheid. Aleksandar Pandov, prominent lid van een pro-Gruevskigroep, eiste vanaf het podium een tijdelijk verbod op „alle bewegingen, ngo’s en politieke partijen die Macedonië kapotmaken.”

Overleg tussen beide partijen en de EU werd afgeblazen door Johannes Hahn, als EU-commissaris verantwoordelijk voor uitbreiding. Insiders lieten doorschemeren dat Brussel overweegt sancties tegen politieke leiders in Macedonië, waaronder reisverboden. Ook EU-toenadering dreigt tot stilstand te komen, verklaarde een EU-functionaris:

„Macedonië gaat richting internationale isolatie.”