Wij zijn niet het bewustzijn van het al

Wij mensen hebben een beetje ongelukkige geschiedenis. Als soort hebben we ons altijd alleen gevoeld. En dus uniek. Dat had niet zo hoeven zijn. Op Mars had best een buitenaardse beschaving kunnen bestaan. En ook als de Neanderthalers of de Floresmensjes nooit waren uitgestorven, zou ons menselijk zelfbeeld totaal anders zijn geweest.

Door deze ongelukkige samenloop van omstandigheden kan nu een filosoof als Thomas Nagel (in Mind and Cosmos, 2012) beweren dat het hele universum zijn bestemming heeft gevonden in het unieke zelfbewustzijn van de mens. Zoiets bijzonders heeft nog nooit bestaan! Door ons heeft het heelal bewustzijn van zichzelf gekregen. Welja.

Aan die eigendunk wordt de laatste decennia hardnekkig geknaagd, ook door wetenschap. Geen onderzoeker heeft daaraan waarschijnlijk zoveel bijgedragen als de Nederlandse bioloog Frans de Waal, die in deze bijlage wordt geïnterviewd door Lucas Brouwers. Vooral door duidelijk te maken dat zelfs een hoogmenselijke eigenschap als moraliteit ook bij apen te vinden is, bracht De Waal de mens wat dichter bij de grond. Op hun eigen voorwaarden bekeken kunnen dieren heel veel. En dat brengt hen paradoxaal genoeg ineens veel dichter bij onszelf. We hebben geen aliens of andere hominiden nodig om ons op onze plaats in het heelal te wijzen. We hoeven alleen maar goed om ons heen te kijken.