Brexit, shutdown: het Angelsaksische model is kapot. Zie je dit niet, Dijkhoff?

Deze week: Dijkhoff, het ontwerpklimaatakkoord en de malaise in de coalitie.

Ofwel: als een VVD-kopstuk gaat meeliften met de ophef, de nieuwsgekte en de twitterhysterie.

Nederlandse campagnes, je kunt er vergif op innemen, beginnen als één partij even iedereen overrompelt.

De anderen genieten nog van hun rust – in een weekeinde, of een reces: hun leiders wrijven de slaap uit de ogen, zij rekken zich nog eens uit.

Ineens zien ze iemand uit de startblokken schieten. Een VVD’er. Daarna: nog een VVD’er. Nog een.

En ruim voordat andere partijen aan hun campagnerituelen beginnen – het verkiezingsprogramma, de lijst, bloemen voor de lijsttrekker – heeft de VVD de voornaamste campagnefeiten al gecreëerd.

Steeds in hetzelfde stramien: overvaltechniek, brutaliteit, vingervlugheid.

Augustus 2016, negen maanden voor de Tweede Kamerverkiezingen van maart 2017, zat Rutte in Zomergasten: Turkse c.q. Rotterdamse demonstranten die het werk van een tv-journalist belemmerden moesten van hem ‘oppleuren’. Het land had voor maanden gespreksstof.

December vorig jaar, geen partij dacht nog aan de campagne, adverteerde de VVD met een tekst waarin Rutte het land een teer vaasje noemde. Een waarschuwing voor experimenten met Baudet of Wilders. Weken gespreksstof.

Vorige week vrijdag, de Tweede Kamer was nog met reces, zei Rutte ineens dat hij mensen die hulpverleners aanvallen het liefst in elkaar zou slaan. Het oppleuren van 2019.

En zo leek het te gaan zoals Hollandse campagnes – in maart Statenverkiezingen, in mei Europese verkiezingen – altijd gaan.

Maar toen verscheen, vorige week zaterdag, Klaas Dijkhoff in De Telegraaf met bezwaren tegen het conceptklimaatakkoord, coalitiepartners D66 en CU („drammers”), en een dreigement met een coalitiebreuk.

En na deze week kunnen we veilig stellen dat dit interview niet als geniaal VVD-campagnemoment de geschiedenis zal ingaan.

Dit was zó vingervlug en brutaal dat andere coalitiepartijen redeneerden: als jij het onderlinge vertrouwen zo lichtzinnig doorbreekt, Dijkhoff, moet je niet denken dat wij jou nog blindelings vertrouwen.

Vooral het aspect van de lichtzinnigheid is hier cruciaal, in combinatie met de opzichtige handigheid.

In de krant suggereerde hij afstand tot de coalitiepartners, en veel verzet tegen het ontwerpklimaatakkoord, maar feitelijk weken zijn bezwaren amper af van gemaakte afspraken.

Mooi weer spelen over onze rug, klaagden coalitiepartners - en dan dreigt-ie ook met crisis!

Methodisch zag je hier twee dingen. De Volkskrant had deze week een overtuigend stuk waaruit bleek dat Dijkhoff zich laat inspireren door een Belgische reclamemaker:

„Direct knallen.”

Feit is evengoed dat de VVD dit al jaren doet, en dat het een zeer Angelsaksische aanpak is. Trump bedreigde de Noord-Koreaanse leider in 2017 lichtzinnig met fire and fury, en sloot een jaar later een vredesdeal.

Boris Johnson deed iets vergelijkbaars toen hij voor het Brexit-referendum in 2016 zijn partijgenoot premier Cameron in de rug aanviel – en in het Leave-kamp plaatsnam.

Later bleek ook hier dat het een dubbeltje op zijn kant was: ter voorbereiding van zijn openbare stellingname had hij twee columns geschreven: één voor Brexit, één tegen.

Want dat hoort bij die aanpak: het plaatst vorm boven inhoud. Het standpunt is ondergeschikt aan het verlangen om met drama aandacht te genereren.

Meeliften met de ophef, de nieuwsgekte, de twitterhysterie. Spektakelleegte.

Dijkhoff paste het vorig najaar al toe, met voorstellen voor hogere straffen voor misdaad in bepaalde wijken, en een verbod op demonstraties in sinterklaastijd. Ideetjes voor de aandacht, niet voor de praktijk.

Het bijzondere is dat de grootste regeringspartij zo politici als Wilders kopieert, die de Angelsaksische aanpak al jaren hanteren. Eerst het onmogelijke eisen (kopvoddentaks, Koranverbod, etc.). Daarna klagen dat niemand luistert: de nederlaag als overwinning.

Maar het punt is: uitgerekend dezer dagen blijkt dat die methode failliet is. In zowel het VK als de VS vernietigt het spektakelverlangen van politici de belangen van hun landen.

De Britten krijgen dankzij Brexit eindelijk de greep op hun leven terug, zodat hun eigen politici alle ruimte hebben eigenhandig een rotzooi van de Brexit én de regering te maken.

In de VS houdt de Republikeinse president de federale regering nu een recordperiode op slot, omdat de Democraten de Muur niet willen betalen die de Mexicanen zouden betalen.

Hij wil duidelijk liever een gevecht over die Muur dan een Muur bouwen – want als hij dit laatste echt nastreefde, had hij het geld de afgelopen twee jaar, met een Republikeins Congres, wel losgekregen.

En het feit dat de VVD met Dijkhoff voor vergelijkbare spektakelleegte kiest, is ook een blijk van machteloosheid.

Als Kamerlid en daarna staatssecretaris viel Dijkhoff op om zijn intelligentie, moed en schappelijkheid. Het laatste anderhalf jaar lijkt hij eerder een rol te spelen.

Een ondankbare rol. Juist in de VVD sluimert sinds de formatie ontevredenheid over het regeerakkoord: de partij moest in de eigen beleving bijna alles weggeven omdat er anders geen derde kabinet-Rutte kwam.

En de spectaculairste toezeggingen deed de partij inzake klimaat. Het gebeurde binnen een paar minuten. Toen Pechtold en Buma na vooroverleg hun plannen inbrachten, waren Halbe Zijlstra en Rutte bijna meteen akkoord.

En met Wiebes, als minister, en Nijpels, als opperpolderaar, werd de partij ook het gezicht van dat beleid. Zo had Dijkhoff als fractievoorzitter amper ruimte ertegenin te gaan, al liet hij eind vorig jaar wel scepsis horen.

Maar de grote keuzes waren al gemaakt, en de partijtop werd pas ongerust toen De Telegraaf een campagne begon tegen het ontwerpklimaatakkoord van eind december. Data lieten zien dat de partij fors dreigde te verliezen aan Wilders en Baudet.

Zo werd Dijkhoff ingezet om de dreigende electorale terugval voor zijn partij te stelpen – en nu zitten hij en Rutte met de politieke schade.

Dijkhoff liet partijprominenten Wiebes en Nijpels vallen, en moest, heel on-karakteristiek, een campagnethema agenderen waar zijn partij niets mee te winnen heeft. Geen overrompeling – maar verdediging.

En later kwam daar het gedeukte vertrouwen in de coalitie nog bovenop.

Rutte III is een samenwerking van wie niemand houdt, ook de politieke partners zelf niet: het is ieder voor zich. Elke burger ruikt het gebrek aan eigenliefde; en veel VVD-stemmers staan voor de verleiding naar Wilders of Baudet over te stappen.

Dus nu de relaties binnen de coalitie door Dijkhoff deze week stevig zijn beschadigd, en de campagne is begonnen, is de vraag of Rutte III de spankracht nog heeft om loodzware onderwerpen op te lossen.

Want uitgerekend volgende week komen de data binnen waaruit blijkt hoeveel extra - dit leest u goed - klimaatmaatregelen de coalitie moet nemen voor uitvoering van het Urgenda-arrest, vorig najaar, van het Haagse gerechtshof

Het Hof eist CO2-reductie van 25 procent in 2020, en zo komt de coalitie, na alle ellende van deze week, al spoedig voor de bange vraag of ze extra klimaatmaatregelen bovenop het Klimaatakkoord aankan.

Slechter had de timing niet gekund - en uitstel ligt als oplossing erg voor de hand.

Maar één ding staat vast: met Angelsaksische spektakelleegte los je dit echt niet meer op. Dit vergt politici die inhoud boven vorm verkiezen - die de zorgen van het land serieuzer nemen dan de eigen zorgen.