Column

Bijzonder plagiaat

Plagiaat – de nachtmerrie van elke redactie en uitgever. Het moet ellendig zijn er volkomen ten onrechte van te worden beschuldigd, al zal het nóg ellendiger zijn als de beschuldiging terecht is. Het eerste overkwam deze week de Amerikaanse journalist Shaun King, een medewerker op justitieel gebied van The New York Daily News.

King werd op Twitter aan de schandpaal genageld door een collega van de nieuwswebsite The Daily Beast. Hij zou enkele alinea’s uit een bericht van The Daily Beast letterlijk hebben overgenomen. King wilde aanvankelijk niet reageren op de beschuldiging, omdat hij zich van geen kwaad bewust was. Pas toen hij inzag hoe ernstig zo’n beschuldiging is, begon hij op Twitter fel van zich af te bijten.

Wat bleek? Hij had inderdaad part noch deel aan enig plagiaat, al had hij wel de schijn tegen. Aan de tekst die hij bij de Daily News inleverde, mankeerde niets; hij had zijn bronnen keurig genoemd. De fout was op de redactie ontstaan, waar een redacteur de verwijzingen naar andere bronnen had verwijderd zonder met King te overleggen.

King merkte dat later niet omdat hij vergat zijn bericht in de krant na te lezen. Met de redactie bestond de afspraak dat alle wijzigingen, behalve die op het gebied van grammatica en interpunctie, tevoren aan hem zouden worden voorgelegd. Dat was niet gebeurd.

In een verklaring liet de hoofdredacteur van de Daily News weten dat de betrokken, niet bij naam genoemde, eindredacteur onmiddellijk ontslagen was. Deze zou over een periode van enkele maanden een aantal van dergelijke ‘flagrante en onverklaarbare fouten’ hebben gemaakt. Of het ook in artikelen van andere medewerkers was gebeurd, liet de hoofdredacteur in het midden. De toewijding van de Daily News aan de kwaliteitsjournalistiek bleef onverminderd, voegde hij er haastig aan toe.

Shaun King reageerde geschokt, maar bleef vriendelijk voor zijn werkgever: „Het was het werk van een geïsoleerd persoon.” Andere reacties waren minder mild. „Ik denk dat een belangijker kwestie is: waar is deze grote krant mee bezig? Ik heb de Daily News altijd bewonderd”, aldus een hoofdredacteur van The Daily Beast.

Jessica Pucci, hoogleraar journalistieke ethiek, zei: „Het heeft te maken met een grotere systeemfout in de werkwijze van een nieuwsredactie.” Als oorzaak noemde ze de slinkende reserves van nieuwsorganisaties die proberen te overleven. Door de snelle omloop van het nieuws ontstaat op nieuwsredacties de behoefte vlug te scoren met interessante verhalen, „want dat is goed voor onze site en ons merk”.

Voor zover ik weet is dit het eerste geval van plagiaat dat tot stand kwam buiten de schrijver om. Het was de eindredacteur die het voor de status van zijn krant beter vond geen andere bronnen op te voeren.

Dit bijzondere plagiaat hoort daarom thuis in de categorie van plagiaat dat je de schrijver zelf niet mag aanrekenen. Het is in dit opzicht verwant aan het plagiaat dat voortkomt uit cryptomnesie: je iets herinneren zonder te weten dat het een herinnering is, waardoor je denkt dat je het zelf bedacht hebt.

Voor ik zelf – het zal je maar gebeuren – van plagiaat beschuldigd wordt: het bericht over Shaun King dank ik aan The New York Times en de toevoeging over cryptomnesie aan een column over plagiaat van Roos Vonk voor Joop.nl