Column

Obama’s nuttige advies voor Europa: zelf denken en doen

Toen Barack Obama als presidentskandidaat in 2008 Europa bezocht, drukte ‘Irak’ nog zwaar op de transatlantische betrekkingen. Obama was Europa’s hoop. „Ik geloof in bondgenoten die luisteren, van elkaar leren en elkaar vertrouwen”, zei hij in Berlijn.

Vanaf donderdag is hij opnieuw in Europa, na een bezoek aan Saoedi-Arabië. Obama komt de Britse vorstin feliciteren met haar 90ste verjaardag. Na zijn recente kritiek op premier Cameron over de chaos in Libië waaraan deze mede schuldig zou zijn, komt hij nu herhalen dat Brexit een slecht idee is. Zondag is hij in Duitsland, waar hij met bondskanselier Merkel de Hannover Messe, de grootste industriebeurs ter wereld, bezoekt. Omwonenden kregen advies weg te blijven bij hun ramen en niet naar de president te zwaaien. Het is verleidelijk daar enige symboliek in te zien. Met name in Duitsland is het wantrouwen nooit verdwenen. Door onthullingen over afluisterpraktijken van de NSA, en nergens anders wordt TTIP, het vrijhandelsverdrag in wording, zo sterk als een Amerikaans paard van Troje beschouwd.

De begripvolle ‘Europese’ president van de VS, waarop Europa twee ambtstermijnen geleden hoopte, heeft het steeds minder te zien gekregen. Syrië geeft nu de meeste ruis op de lijn. Obama’s vermeende passiviteit, met name toen Assad gifgas inzette, leidde in Europa tot onbegrip en bood Poetin de kans het initiatief te nemen.

Syrië toont ook dat het Europa waarop Obama hoopte, de economische grootmacht die zijn lot in eigen handen neemt en niet steeds voor leiderschap naar Amerika kijkt, er evenmin kwam.

Syrië legde de Europese onmacht, militair en diplomatiek, bloot. De vluchtelingencrisis ondermijnt de Europese eenheid door de opkomst van populistische nationalisten, een verzwakte bondskanselier en als zwart scenario de Britse uitstap uit de Unie.

Binnen het NAVO-bondgenootschap blijven Europa en Amerika intiem verbonden. Op papier. Intussen voert Rusland de druk aan de grenzen op. Europa twijfelt. Obama’s ergernis over ‘meelifters’, landen die zelfs de eigen lage doelstellingen bij de defensie-uitgaven niet halen, is begrijpelijk.

In Londen blijven velen nostalgisch geloven in een special relationship die sinds de Tweede Wereldoorlog bestaat. Die is geen alternatief voor Europa, zal Obama’s boodschap zijn. De Britten tellen voor Amerika alleen als ze Europese verantwoordelijkheid nemen.

Een goed advies met wijdere strekking: zelf denken en doen en als het tegenzit niet meteen schuilen onder de Amerikaanse paraplu. Dat is, óók onder een nieuwe en mogelijk minder transatlantische president, de beste garantie voor een goede relatie.