Obama kan Europa ook niet helpen

Trans-Atlantische relatie De Amerikaanse president ziet Europa niet graag versnipperd. Die boodschap brengt hij deze dagen de Britten en Duitsers.

Foto Reuters

Zijn presidentschap is niet helemaal geworden wat veel Europeanen ervan hadden gehoopt. Weinig herinnert meer aan de euforie, die zich van Europa meester maakte toen hij daar in de zomer van 2008 rondreisde, nog voor de Amerikaanse kiezers hem in het zadel hielpen als president. Een betere partner dan Europa had Amerika niet, hield de toenmalige presidentskandidaat een jubelende menigte van 200.000 mensen in de Berlijnse Tiergarten voor.

Bijna acht jaar later zitten Obama’s twee termijnen als president er bijna op en reist hij opnieuw naar Europa – naar Groot-Brittannië en Duitsland – en aan beide kanten is men een stuk sadder and wiser geworden. De glans is van Obama af. Vooral in het buitenland heeft hij veel minder kunnen bereiken dan destijds werd gehoopt.

De president treft dit keer een tobbend Europa aan, dat er niet zozeer moeite mee heeft om met de VS samen te werken, als wel om de eigen rijen gesloten te houden.

Grote conflicten die de trans-Atlantische relatie zwaar belastten, zoals de Irak-oorlog onder Obama’s voorganger George W. Bush, zijn weliswaar uitgebleven maar geestdriftige mensenmassa’s zal de president ditmaal niet meer op de been brengen.

Onder Europese regeringsleiders is niet onopgemerkt gebleven dat Obama zich nogal kritisch heeft uitgelaten over Europa. In een interview met The Atlantic trok hij onlangs van leer tegen het ‘free rider-gedrag’ van veel Europese staten. Daarmee doelde hij op de gewoonte van zijn Europese bondgenoten op defensiegebied met het minimum te volstaan, in de veronderstelling dat de VS het zware werk bij een crisis toch wel voor hen zouden opknappen.

Toen tijdens de opstand in 2011 tegen kolonel Gaddafi in Libië de roep om buitenlandse interventie aanzwol, besloot Obama de Fransen en Britten het voortouw te laten nemen, met Amerikaanse steun op de achtergrond. Het werd geen succes, stelde hij vast, „omdat ik meer vertrouwen had in de Europeanen, gegeven de nabijheid van Libië” dan gerechtvaardigd bleek. Libië werd een broedplaats voor extremisten.

Obama klaagt openlijk over de zuinige houding van Europa op defensiegebied

Voor Obama was het een les. Hij wilde zijn vingers niet opnieuw branden aan een crisis in het Midden-Oosten. En terwijl de Russen vorige herfst effectief intervenieerden in Syrië ten gunste van president Assad, beperkte Obama zich tot acties tegen de Islamitische Staat. Intussen was er een exodus richting Europa gaande van vluchtelingen uit Syrië, waar Assad weer sterker in het zadel zat.

Het kwam Obama, ook in Europa, op kritiek te staan. De Europeanen zelf keken intussen machteloos toe.

De twijfel over Obama’s affectie voor Europa groeide toen hij in 2013 zijn ‘pivot to Asia’, zijn draai naar Azië, maakte. Nog onlangs zei de Amerikaanse minister van Defensie Ashton Carter volgens The Atlantic dat voor Obama „Azië het werelddeel is dat van de grootste betekenis is voor de Amerikaanse toekomst”.

Niet dat Obama niet bereid was Europa soms te helpen. Zo trok hij onlangs 3,4 miljard dollar uit voor extra militair materieel voor NAVO-landen in Midden- en Oost-Europa. Dit in reactie op de Russische agressie op de Krim en in het oosten van Oekraïne. Maar ook in deze crisis liet Obama het initiatief aan de EU.

In Londen zal Obama vrijdag proberen zo diplomatiek mogelijk premier David Cameron een steuntje in de rug te bieden bij diens pogingen zijn land in de EU te houden. Want de Amerikanen zien liever geen versnipperd Europa. Berlijn bezoekt Obama dit keer niet. Wel Hannover. Zijn gastvrouw is Angela Merkel, ook niet meer de onaantastbare figuur die ze geweest is, murw geslagen door de vluchtelingencrisis die Europa lange tijd tot op het bot verdeelde.

Een definitief afscheid van Europa is het overigens nog niet. In juli is Obama in Warschau voor een NAVO-top. Daar zullen Europeanen én Amerikanen er alles aan doen zich – in de vroegere achtertuin van Moskou – zo eensgezind mogelijk te presenteren.

    • Floris van Straaten