Opgerold criminelennetwerk is verborgen schat

Achtergrond PGP-netwerk De politie legde dinsdag een netwerk van beveiligde Blackberry’s plat. Mogelijk leidt het tot een doorbraak in lopende onderzoeken.

Foto Lex van Lieshout / ANP

Het lijkt nog het meest op de vondst van een verborgen schat. De inbeslagname van computers met daarop de versleutelde communicatie van een grote groep criminelen. De computers zijn van Ennetcom, een bedrijf dat telefoons levert die gebruikmaken van Pretty Good Privacy, kortweg PGP. Dat is een speciaal, tot voor kort niet te kraken protocol dat berichten versleutelt. In het criminele milieu zijn deze ‘PGP-telefoons’ op grote schaal gebruikt, zo blijkt uit tal van onderzoeken naar drugshandel, liquidaties en andere zware criminaliteit.

Ennetcom uit Nijmegen heeft volgens de politie in de loop der jaren 19.000 telefoons verkocht. Interessante handel gezien de prijs van zo’n telefoon: 1.500 euro. Het leverde Ennetcom een omzet op van een slordige 27 miljoen euro. En dat is nog los van de omzet per abonnement: 600 euro per telefoon per zes maanden. Conclusie: versleutelde communicatie is in de onderwereld een miljoenen business.

Het aanbieden van PGP-diensten is niet strafbaar. Berichten versleutelen mag, zo stelt ook het Openbaar Ministerie. Aanbieders van telefoons zoals Apple en telefoondiensten zoals Whatsapp versleutelen ook communicatie. Toch is de eigenaar van Ennetcom dinsdag aangehouden. Hij wordt beschuldigd van witwassen.

Informatie op gekraakte PGP-telefoons bevat vaak belastende details

Volgens justitie moet hij hebben geweten dat zijn clientèle hoofdzakelijk uit criminelen bestond die betaalden met geld dat uit criminele bron afkomstig is. Door dat geld als dienstverlener aan te nemen heeft hij zich schuldig gemaakt aan witwassen, is de stelling van justitie. De aanpak van het bedrijf past in een trend. Steeds vaker richten justitie en politie zich op dienstverleners die criminelen helpen.

Dat in de onderwereld op grote schaal gebruik wordt gemaakt van PGP-telefoons staat vast. In grote strafzaken rond liquidaties, wapenhandel en drugshandel worden vrijwel standaard PGP-telefoons gevonden. In één geval werden op één adres zelfs 40 telefoons aangetroffen. Criminelen wisselen routinematig regelmatig van telefoon, ook als deze beveiligd zijn met PGP.

Eind vorig jaar werd bekend dat het Nederlands Forensisch Instituut sommige beveiligde telefoons kan kraken. Opvallend detail: het ging daarbij ook om klanten van Ennetcom waar dinsdag invallen zijn gepleegd. Het onderzoek naar de PGP-telefoons richt zich dan ook niet alleen op het Nijmeegse bedrijf, zegt een woordvoerder van het OM. „Ook de gebruikers van deze telefoons zijn onderwerp van onderzoek.” Overigens heeft justitie laten weten dat legitieme gebruikers van de PGP-telefoons niets te vrezen hebben.

De informatie die via gekraakte PGP-telefoons gevonden wordt, zo blijkt uit strafdossiers die deze krant heeft ingezien, bevat opvallend vaak belastende details. Er worden werkafspraken gemaakt maar soms ook hele concrete bedreigingen geuit als afspraken niet worden nagekomen. En in enkele gevallen gaat het over details van bijvoorbeeld een drugsdeal. Het is informatie die de politie inzicht geeft in de werkwijze van criminelen. En in sommige gevallen is er sprake van hard bewijs, zoals in de zaak van de corrupte havendouanier Gerrit G. en drugshandelaar Henk E. die communiceren over een gepakte container met cocaïne.

‘Weer een bak van mij.’

Gerrit: „Probleem: de FIOD zit erop, we zijn hem kwijt.”

Henk: „Sinds wanneer? Krijg je last?”

Gerrit: „Weet ik niet. Weer een bak van mij. Toch vreemd.”

Henk: „Raar allemaal hoor.”

Het Openbaar Ministerie is ingenomen met de vondst in Nijmegen. „Deze actie levert ons een schat aan informatie op”, zegt een woordvoerder van het landelijk parket. „Een enorme klapper”, heet het bij de landelijke eenheid van de politie. „Het is een soort digitale loods vol informatie”, zegt een aanklager. Hij trekt de parallel met een recent onderzoek waarbij beeld- en geluidsopnames werden gemaakt bij het bedrijf Party King in Best dat een trefpunt van de Brabantse onderwereld bleek te zijn.

Acties waarbij informatie wordt verzameld terwijl criminelen zich onbespied wanen is waardevol, zeker bij onderzoeken waar de politie moeite heeft met het vinden van bewijsmateriaal omdat verdachten niet willen praten. De verwachting is nu dat via PGP verstuurde berichten informatie bevat waarmee lopende onderzoeken naar bijvoorbeeld corruptie bij de politie – de zogeheten politiemol – of onderwereldmoorden alsnog kunnen worden vlotgetrokken.

Er zijn nog wel een paar vragen. Allereerst of de politie alle versleutelde informatie die dinsdag is gevonden ook daadwerkelijk kan kraken. Bij de politie zijn ze daar optimistisch over. „Dat gaat in principe lukken”, zegt een agent. En de tweede vraag is of de informatie die in beslag is genomen mag worden gebruikt in andere zaken dan de witwaszaak tegen de verdachte. Een woordvoerder van het Openbaar Ministerie zegt van wel.