Premier Najib heeft Panama niet nodig voor een schandaal

Maleisië Miljarden dollars zijn weg uit een staatsfonds. Steeds minder Maleisiërs nemen hun premier serieus.

De Maleisische premier Najib Razak als clownsgezicht in de Maleisische hoofdstad Kuala Lumpur, vorige maand. Foto Mohd Rasfan/AFP

Nergens op straat in Kuala Lumpur is te merken dat de premier dieper wegzakt in een financieel schandaal van de buitencategorie. De snelle trein die het vliegveld met de Maleisische hoofdstad verbindt, doet er 28 minuten over, zoals altijd. Bij Bukit Bintang worden zoals altijd kantoorkolossen uit de grond gestampt en nieuwe monoraillijnen aangelegd. Vanaf de voorpagina’s van de – streng gecensureerde – kranten glimlacht premier Najib Razak de lezers toe onder een kop over de uitstekende economische vooruitzichten: dit jaar dik 4 procent groei.

Hier geen onrust, zo lijkt het. Toch nemen steeds minder Maleisiërs hun premier nog serieus. Najib is de enige wereldleider die de Panama Papers niet nodig had om met zijn financiële gegraai tegen de lamp te lopen, klinkt het snerend.

Dinsdag meldde The Wall Street Journal dat onderzoekers denken dat er een bedrag van 6 miljard dollar (5,3 miljard euro) is onttrokken uit staatsfonds 1 Malaysia Development Berhad (1MDB). Eerder waren er al overtuigende verdenkingen dat premier Najib zelf 681 miljoen dollar van 1MDB via Singapore en de Britse Maagdeneilanden op zijn privérekening liet storten. Zelf zegt Najib dat het om een donatie van rijke sjeiks uit Saoedi-Arabië ging.

Officieel financiert staatsfonds 1MDB projecten die Maleisië helpen om tegen 2020 – volgens belangrijke statistieken als gemiddeld inkomen – ontwikkelingsland af te laten zijn. Maar hoe dieper journalisten graven, hoe meer duidelijk wordt dat 1MDB de hobby’s van de kliek rond Najib moet bekostigen.

Zo verdween er 100 miljoen dollar uit het fonds voor de financiering van de Hollywood-film The Wolf of Wall Street, over de drank-, drug- en seksexcessen van een Amerikaanse aandelenhandelaar. Dat een gematigd islamitisch land als Maleisië, waar de doodstraf staat op drugshandel, zo’n film moest financieren heeft één reden: de stiefzoon van Najib Razak runt een filmbedrijf en wilde met een financiële bijdrage de aandacht trekken om in de smaak vallen bij beroemdheden als Martin Scorsese en Leonardo DiCaprio. Het geld haalde hij uit 1MDB.

Politiek blijft Najib nog overeind

De naasten van Najib komen intussen in de problemen door de onderzoeken. Broer Nazir Razak moest deze week tijdelijk zijn werk neerleggen als topman van de CIMB-bank.

Najib zelf weet vooralsnog politiek overeind te blijven. Met een steeds autoritairdere stijl zet hij de overheid naar zijn hand. Tegenstanders worden ontslagen en zwartgemaakt. Een officieel onderzoek concludeerde dat de banktransacties van Najib niet verdacht waren. In Maleisië vond men dat vreemd, aangezien zowel de Zwitserse financiële opsporingsdienst als de Amerikaanse FBI de transacties onderzoekt.

Oppositieleider Anwar Ibrahim zit sinds 2015 weer in de gevangenis, nu wegens sodomie. Mensenrechtenactivisten spreken van een politiek gemotiveerd vonnis.

Er verdween 100 miljoen dollar uit het fonds voor de financiering van de film The Wolf of Wall Street

De enige politicus die vooralsnog openlijk de strijd aangaat, is de 90-jarige oud-premier Mahathir Mohamad. De grondlegger van de strategie om in korte tijd van Maleisië een land met een hoog inkomensniveau te maken, eist het vertrek van Najib. Hij demonstreerde tegen de premier en roept in buitenlandse kranten op tot internationaal onderzoek naar het geldspoor dat naar Najib leidt.

Najib is woest op Mahathir, die Maleisië van 1981 tot 2003 streng en strak regeerde. De oud-premier moest weg als commissaris bij Proton, het staatsautobedrijf. En Najib ordonneerde de politie vier strafrechtelijke onderzoeken in te stellen. Door aan te dringen op het vertrek van Najib zou Mahathir zich mogelijk schuldig hebben gemaakt aan opruiing.

Internationaal lijdt Maleisië gezichtsverlies. Een groot staatsfonds uit de Verenigde Arabische Emiraten maakte deze week bekend dat 1MDB een lening van 1,1 miljard dollar niet heeft terugbetaald: het Maleisische fonds zou praktisch bankroet zijn. „Mijn vader zegt dat politici als Mahathir ook goed voor zichzelf zorgden, maar er tegelijkertijd in slaagden de reputatie van het land op te bouwen”, zegt een jonge bankier op straat in het centrum van Kuala Lumpur. Hij wil zoals de meeste Maleisiërs niet met zijn naam in de krant. Hij walgt van Najib maar is ook bang voor hem.

De bankier denkt dat Najib ongestraft blijft. De economie draait goed, het gevolg van kundige technocraten die de centrale bank, staatsbedrijven en ministeries runnen.

„Daardoor blijft volkswoede uit. Laten we hopen dat Najib de verkiezingen over twee jaar aan een opvolger laat. Dan kan Maleisië eindelijk verder.”