‘Knop die liftdeur sluit is niet aangesloten’

Dat schreef auteur Christiaan Weijts in een opiniestuk in NRC.

De aanleiding

Een dag na het referendum over Oekraïne pleitte auteur Christiaan Weijts in NRC voor meer referenda. Ze verbeteren de gebruikerservaring van de rechtsstaat, al is het maar door een placebo-effect: „De illusie van invloed maakt ons kalmer”. Hij geeft daarbij het voorbeeld van de knop in liften waarmee de deur sneller dichtgaat. „Drukt u daar weleens op? Doe dat eens niet, ook dan schuift de deur dicht, precies even snel. Het is een publiek geheim dat in liften van na 1990 die knop niet is aangesloten.”

Waar is het op gebaseerd?

We bellen Weijts even, om te vragen of hij zijn bewering serieus bedoelt. „Absoluut.” En waar hij de informatie vandaan heeft? Hij had er online over gelezen. „Er is zelfs een Wikipedialemma over dit soort placeboknoppen.” Dat klopt: er is een Engels lemma over het fenomeen van loze knoppen, alleen staat daar niets over de liftknop.

Die komt, blijkt na enig rondzoeken, wel terug in het boek You Are Not So Smart, van de Amerikaan David McRaney. Die laat per mail weten dat hij zich baseerde op een artikel uit The New Yorker uit 2008 en een onderzoek(je) uit 1986 van een website die The Straight Dope heet. In beide artikelen staat inderdaad dat de knop niet zou werken, zeker niet in liften gebouwd na begin jaren 90.

En, klopt het?

Een groot deel van de bewering van Weijts kan al snel in de prullenbak. Bij de eerste lift die we zelf testen, sluit de liftdeur sneller door de aanwezige knop in te drukken dan wanneer je daar niet op drukt. Dus niets illusie.

Maar misschien kent het verhaal wel een kern van waarheid. We bellen eerst met de NLB, de Nederlandse branche voor lifttechnische bedrijven. Branchemanager Gerwin Klok kent het placebo-verhaal niet, maar vraagt even verder aan de vicevoorzitter van de branche, Jan Läkamp van het Gelderse Motive Liften. Als de knop er zit – die is niet verplicht – is die „van fabriekswege” aangesloten. De liftdeuren gaan na een vastgestelde tijd dicht als er geen mensen meer dichtbij zijn, de sluitknop onderbreekt die timer. De instellingen van de knop kunnen door lifttechnici wel worden aangepast, bijvoorbeeld in het geval van gebouwen waar grote evenementen zijn – „om huftergedrag te voorkomen” – of gebouwen waar veel mindervaliden vervoerd worden, zoals bejaardentehuizen. Zij doen er doorgaans langer over om de lift in en uit te komen.

Hoe zit het in het buitenland? Michael Ridder van het Duitse ThyssenKrupp, een van de grootste liftfabrikanten ter wereld, kent het verhaal. Ook hij zegt dat de knop werkt. „Een deel van de legende is te verklaren doordat in sommige gevallen de knop niets of niet meteen iets doet, maar dat heeft met veiligheidsmaatregelen te maken.” Hij legt uit dat als er mensen dicht bij of voor de lift staan, de deur niet sneller sluit.

Katy Padgett van het Amerikaanse Otis, internationaal de grootste liftproducent, zegt dat hun klanten kunnen kiezen of ze de knop willen. Dat kan onder meer afhankelijk zijn van de regels in het betreffende gebouw. „De functionaliteit – of de deur met de knop de lift echt sneller sluit – wordt ook door de klant bepaald. In sommige rechtsgebieden zijn er toegankelijkheidsregels die het gebruik van de knop om de deur meteen dicht te doen verbieden.”

Conclusie

Hoewel niet elke sluitknop in elke lift precies hetzelfde is ingesteld en hetzelfde doet, afhankelijk van de klant, is Weijts veel te stellig als hij zegt dat de knop per definitie geen effect heeft en al jaren niet wordt aangesloten. We beoordelen de stelling daarom als onwaar.