Crimineel Brabant floreert, nog

Harde criminelen ‘met een zachte g’ – het beeld van Brabant dat dezer dagen in de krant wordt geschetst omvat een panorama van sociale, demografische, politieke en historische factoren die de zware criminaliteit er doen floreren. Tegelijk kan iedere bestuurder, rechtshandhaver en Brabander zélf er ook uit leren op welke manier dit fenomeen kan worden bestreden.

De meest frappante waarneming is de houding die veel lokale gemeenschappen nog steeds aannemen tegen de overheid. Er zijn wijken en gemeenschappen die de andere kant op kijken, afkerig blijven van de overheid en crimineel gedrag toedekken. Dat fenomeen werd gedoogd door lokale besturen, die dergelijke wijken of woonwagenkampen lang niet aan konden of durfden te pakken.

Marginale recreatieparken, verlaten bedrijventerreinen en jachthavens zijn zo speelterrein geworden voor anonieme individuen die buiten het zicht van het gezag kunnen opereren. Dankzij medeplichtige burgers en een zwak bestuur. „We hebben van doen met een ongeorganiseerde overheid tegenover georganiseerde criminaliteit”, zei commissaris van de Koning Van de Donk, vorig jaar in de Volkskrant.

Brabant is nu centrum voor xtc, hennepplantages, wapen- en mensenhandel. Zeker, de nabijheid tot België, Brabant als buffer annex wingewest, het speelt een rol. Maar in de kern is de omvang van de zware criminaliteit te wijten aan versnipperd bestuur en anderzijds aan al die Brabanders die zagen, zwegen en wegkeken. ‘Wij regelen het onder elkaar’, zo valt deze op wantrouwen en eigenbelang gebaseerde mentaliteit samen te vatten.

Het is nu vooral belangrijk om te erkennen dat dit géén lokaal Brabants probleem is of uit de hand gelopen folklore. ‘Wietschuur Brabant’ met zijn criminele infrastructuur moet een landelijke prioriteit zijn, waarbij de integriteit van het openbaar bestuur op het spel staat. Het bederf is er al: de corrupte douanier die vele drugscontainers liet passeren, de ‘politiemol’ die mogelijk geplant werd door criminele organisaties, de officier van justitie die bezweek onder de spanning en zijn eigen liquidatie aankondigde.

Voor Brabantse gemeenteraden worden al pionnen van het drugsmilieu naar voren geschoven. Crimineel geld zoekt bovengrondse bestemmingen. Vaak in het vastgoed. Veel dienstverleners zijn evenmin afkerig. Het zou om 2,5 miljard euro per jaar gaan, aldus een anonieme burgemeester in de Volkskrant. Eén op de vijf burgemeesters in Nederland zei in een enquête vorig jaar dat criminelen het gezag in hun gemeente ondermijnen. Dat mag niet zo doorgaan. Van de overheid alleen kan de oplossing niet komen.