Crisis Brazilië raakt ook regio en sportfan

Brazilië De afzettingsprocedure tegen president Roussef gaat door. Wat zijn de gevolgen?

Een tegenstander van Dilma Rousseff zondag bij een demonstratie in São Paulo. Foto Nelson Almeida/AFP

1Wat is de impact van de impeachment op de regio?

In Latijns-Amerika is met grote verontrusting op de aangekondigde afzetting van de Braziliaanse president Rousseff gereageerd. De leiders van linkse landen zoals Bolivia en Venezuela, van wie Rousseff een trouwe bondgenoot is, spraken van een staatsgreep. Maar ook in buurland Argentinië, dat de grootste en belangrijkste handelspartner van Brazilië is, is bezorgd gereageerd.

Brazilië is het machtigste land in Latijns-Amerika, zowel op politiek als economisch gebied. Instabiliteit hier is voelbaar in de hele regio. Zo was de Braziliaanse economische crisis bijvoorbeeld al duidelijk te voelen in Argentinië. „Als de Brazilianen zware griep krijgen, krijgen wij onmiddellijk huiduitslag”, duiden de Argentijnen de nauwe banden.

Hoewel de Braziliaanse munt, de real, onmiddellijk na de afzettingsstemming steeg, geloven economen niet dat het land snel uit de complexe economische problemen komt. Anderzijds liggen er voor Argentinië mogelijk ook kansen in deze impasse in Brazilië. Onder de nieuwe president Mauricio Macri bouwt Argentinië hard aan een betrouwbaar imago. De kans dat investeerders ervoor kiezen uit te wijken naar het veel stabielere Argentinië dan het politiek rommelige Brazilië wordt nu groter.

Als links in Brazilië verdwijnt uit het politieke machtscentrum zou daarmee bovendien een nieuwe tijd aanbreken in Latijns-Amerika. Jarenlang had de Arbeiderspartij (PT) en voornamelijk Rousseffs voorganger Luiz Inácio ‘Lula’ da Silva een voorbeeldfunctie voor andere landen die een opleving van links doormaakten, zoals Venezuela, Bolivia en Ecuador. De sociale transformatie in Brazilië, met gezinsuitkeringen en woningbouwprojecten voor armen, vond navolging in de regio. De terugval van links is in Latijns-Amerika al een paar jaar gaande. Met deze impeachment hoort ook Brazilië, ooit zelf een links voorbeeld, nu in dit rijtje.

2 Wat merken we ervan in Europa?

Europa heeft al decennialang sterke banden met Brazilië, maar onder Rousseff en haar voorganger werden de banden geïntensiveerd door middel van een strategisch partnerschap op economisch en politiek gebied. De EU is de grootste handelspartner en grootste investeerder in Brazilië en Rousseff werd gezien als een betrouwbare handelspartner. In tegenstelling tot in eigen land was Rousseff juist erg populair in het buitenland, ook in Europa.

Of de volgende regering kan rekenen op de warme samenwerking die grotendeels aan Rousseff te danken was, is de vraag. Nu al hangt er een sfeer van corruptie rond de mogelijke nieuwe leiders, die elk zijn aangeklaagd voor corruptie en misdaden.

De markten reageerden wel positief op de impeachment: de real steeg naar 3,47 ten opzichte van de dollar. Volgens economen is het voor langetermijnvoorspellingen echter te vroeg, omdat de politieke onrust voorlopig nog niet voorbij is.

3 Is het exemplarisch voor andere opkomende economieën?

Net als in andere BRIC-landen is in Brazilië in korte tijd de economie sterk gegroeid. Tussen 2002 en 2011 maakt Brazilië een krachtige economische groei door en ontstond er een nieuwe middenklasse. Maar de afgelopen jaren stortte de economie in, mede dankzij dalende grondstoffenprijzen en olieprijzen.

Die tendens is ook waarneembaar in andere opkomende economieën, zoals Zuid-Afrika en Rusland. De Braziliaanse middenklasse moest de pas verworven nieuwe rijkdommen weer inleveren, terwijl grote corruptieschandalen aan het licht kwamen, wat kwaad bloed zette.

Ook dit is vergelijkbaar met een BRICS-land als Zuid-Afrika: de economie stort in, en de huidige president Jacob Zuma wankelt vanwege een corruptieschandaal. Brazilië is daarbij ook nog een jonge democratie en maakte in een korte tijd hevige groei door, waarbij het land van een derdewereldland opklom richting een eerstewereldland. De impeachment toont hoe breekbaar de Braziliaanse democratie is.

4 Wat kan de invloed zijn op de Olympische Spelen?

De kans dat de Spelen komende zomer niet doorgaan vanwege de politieke crisis is nihil, maar rustig zullen ze allerminst verlopen. Tegen de tijd dat in augustus de Spelen beginnen is Rousseff naar alle waarschijnlijkheid op non-actief gesteld en heeft vicepresident Michel Temer tijdelijk de macht in handen. Zowel de aanhangers van Rousseff als de tegenstanders van de impeachment hebben al aangegeven de komende tijd te zullen blijven demonstreren. Zij gaan vrijwel zeker de Olympische Spelen aangrijpen om hun ontevredenheid kenbaar te maken. Net als rond het WK voetbal in 2014 zullen ook nu weer massa’s demonstranten de straat op gaan. Nu zal het protest gericht zijn tegen de politieke leiders, destijds waren dat de dure bouwprojecten voor het WK. Hoewel de bouw van de sportstadions en het olympisch dorp op schema liggen, hangt daar ook een geur van corruptie omheen, die alles te maken heeft met de politieke situatie in Brazilië. Odebrecht, het bouwconcern dat de meeste orders voor de Olympische Spelen heeft binnengesleept, is diep verwikkeld in het grootste corruptieschandaal dat het land ooit gekend heeft, bekend als operatie Lava Jato (Wasstraat). Bij dat schandaal van corruptie en witwassen, dat de afgelopen tijd door justitie is blootgelegd, zijn tientallen aannemers, oliebestuurders en prominente politici betrokken.