Laten bacteriën los van je huid?

Mijn zoon van vier kwam net uit de douche. Terwijl hij stond na te druppelen, vroeg hij: als ik met mijn handen wapper, gaan de bacteriën dan los? Ik had geen idee.

Maar dat bleek juist vorig jaar iemand te hebben uitgezocht – zij het niet met blote jongetjes. „Jazeker”, mailt James Meadow vanuit de VS, „je hoeft er niet eens met je armen voor te wapperen.”

Meadow, van de University of Oregon, had mannen en vrouwen een paar uur in hun eentje op een gesteriliseerde bureaustoel gezet. In nieuwe onderbroeken en hemden zaten ze in een gesteriliseerde kamer. Om hen heen had Meadows team zuigers geplaatst die de lucht om hen heen bemonsterden. Het resultaat: die zuigers vingen onze huidbacteriën op. Die raken dus op drift, zelfs als we niets doen. Meadow: „Zelfs de warmtepluim die opstijgt vanaf je hoofd en nek is voldoende om bacteriën in de lucht te brengen.”

Dus ja, iedereen verspreidt bacteriën. Het zijn vooral huidbacteriën, maar ook andere. De twee vrouwen in het experiment waren duidelijk te onderscheiden van de mannen, doordat er vaginabacteriën om hen heen hingen. „Maar ook die bacteriën, en die uit de darm en mond, komen op de huid voor”, verduidelijkt Meadow – het heeft dus niets te maken met gebrekkige hygiëne.

Bij iedere persoon zijn die bacteriën een beetje anders, en dat is waar het de onderzoekers om ging. Ze denken aan opsporingsdoeleinden: in de toekomst wordt iedereen traceerbaar door zijn „persoonlijke microbiële wolk”.

Als je wappert, raak je ze niet kwijt

Meadow maakte geen schatting van het aantal bacteriën dat een mens per uur de lucht in stuurt – dat is nog te moeilijk, zegt hij. Eerdere experimenten, maar dan van mensen met kleren en schoenen aan, kwamen op meer dan een miljoen bacteriën per uur.

En dat is een wolk? Huidonderzoeker Patrick Zeeuwen van het RadboudUMC in Nijmegen vindt de beeldspraak nogal overdreven. „Een miljoen bacteriën, dat is ongeveer wat er in een milliliter softijs zit.” Zeeuwen gelooft wel wat Meadow vond, maar hij bekijkt het van de andere kant. „Huidbacteriën zitten juist heel goed vast. Als je met je armen wappert, raak je ze niet kwijt.”

Ook als je niet in softijstermen denkt, zijn 1 miljoen bacteriën heel weinig bacteriën. 1 miljoen bacteriën is de hoeveelheid die op 1 gemiddelde vierkante centimeter huid zit. Op droge delen zoals de onderrug zijn het er tien keer zo weinig, onder de oksels zijn het er tien keer zoveel.

Alles bij elkaar opgeteld leven er op over ons hele lichaam meer dan 1010 (10 miljard) huidbacteriën, schat Zeeuwen. Als er per uur een miljoen bacteriën van onze huid losraken – en dat is een overschatting – dan is dat nog altijd maar een fractie van het totaal.

Zeeuwen: „De huidbacteriën doen er veel aan om juist vast te blijven zitten.” Met eiwitten zijn ze verbonden aan de dode huidcellen die de buitenkant van ons lichaam bekleden. „Ze hebben er veel baat bij om te blijven zitten, want ze vinden hun voedsel op onze huid, zoals talg.”

Als er al huidbacteriën loslaten, komt dat vooral doordat de dode huidcellen waarop ze leven, losraken. De bovenste laag huidcellen is altijd dood, en schilfert van nature. Je verliest ongeveer 2 gram huidcellen per dag, weet Zeeuwen. De Nijmeegse onderzoeker heeft ervaring met de vasthoudendheid van die bacteriën. „Als ik bij iemand een monster van huidbacteriën neem, moet ik vijftig keer met een wattenstaafje op en neer wrijven, en dan heb ik nét genoeg om een analyse mee te doen.

Ook in de douche, zelfs als je je met zeep wast, blijft de overgrote meerderheid van de huidbacteriën stevig op zijn plek. „Alleen mensen die vele malen per dag hun handen met zeep wassen, zoals artsen, krijgen er last van dat hun huidflora aangetast raakt. Zij hebben heel vaak handeczeem.”

Maar nee, kleine jongetjes hoeven zich geen zorgen te maken over hun huidbacteriën.