Column

‘Inwoners Amsterdam-Zuid leven 6 jaar langer dan mensen een straat verderop’

Dat zei hoogleraar voeding en gezondheid Jaap Seidell in HP/De Tijd.

De aanleiding

In een interview in HP/De Tijd zei voedingshoogleraar Jaap Seidell (Vrije Universiteit) dat er grote verschillen zijn tussen de gezondheid van Nederlanders. „Inwoners van Amsterdam-Zuid leven zes jaar langer en hebben vijftien ongezonde levensjaren minder dan mensen die een straat verder wonen.”

Waar is het op gebaseerd?

Seidell refereert aan een onderzoek uit 2010 van het CBS, zo laat hij weten. Daarin staat dat mannen met een laag inkomen gemiddeld bijna zes jaar korter leven dan mannen met een hoger inkomen. Voor vrouwen is dat verschil ruim vijf jaar. Ook leven mensen met een laag inkomen korter in als goed ervaren gezondheid: mannen vijftien en vrouwen bijna veertien jaar.

Om die verschillen invoelbaar te maken, koppelde Seidell de informatie aan een GGD-onderzoek naar gezondheidsverschillen in Amsterdam, vertelt hij. Een grote stad waarin zowel achterstands- als dure wijken zijn, en de contrasten groot. De aangrenzende stadsdelen Nieuw-West en Zuid zijn in veel opzichten uitersten, blijkt uit het GGD-onderzoek. Inwoners van Nieuw-West voelen zich bijvoorbeeld ongezonder en hebben het vaakst lichamelijke aandoeningen.

„Het punt dat ik wil maken”, zegt Seidell, „is dat we zulke grote gezondheidsverschillen hebben in een egalitair land, in een relatief kleine en homogene stad als Amsterdam. Je kunt ziektes behandelen, maar ook armoede bestrijden, onderwijs verbeteren en buurten aanpakken. Dan behaal je meer gezondheidswinst.”

En, klopt het?

Verschillende onderzoeken tonen systematische verschillen aan in gezondheid en sterfte tussen mensen met een zogenoemde lage en hoge sociaal-economische status. Sommige onderzoeken bepalen die status op basis van inkomen, andere (de meeste) op basis van opleiding en een enkeling op basis van beroepssoort. Steeds blijkt dat mensen uit de ‘lage categorieën’ een lagere levensverwachting hebben en minder gezonde jaren.

Martijn Katan, emeritus hoogleraar voedingsleer (VU), zegt dat de bewering van Seidell overeenkomt met de „relevante cijfers” van het CBS en Nationaal Kompas. De levensverwachting van mannen met alleen basisonderwijs was volgens die gegevens tussen 2009 en 2012 75,3 jaar, en van mannen met hbo of universiteit 81,3 jaar. Voor vrouwen was dat respectievelijk 78,8 en 85,6 jaar.

Oorzaak en gevolg zijn in dit verband niet zomaar vast te stellen: is iemand ongezond omdat hij weinig verdient, of verdient iemand weinig omdat hij ongezond is?

En hoe zit het met de bewering dat de enorme gezondheidsverschillen zelfs zichtbaar zijn bij twee naburige straten? Op straatniveau zijn er geen gegevens. Het Amsterdamse Bureau Onderzoek, Informatie en Statistiek (OIS) heeft wel recente gegevens over buurten. Tussen de aangrenzende Westlandgracht (Nieuw-West) en de Hoofddorppleinbuurt (Zuid) is het contrast groot: in die eerste buurt is 21 procent hoog- en 45 procent laagopgeleid, in die tweede buurt is dit respectievelijk 55 en 16 procent.

Conclusie

De cijfers die Seidell noemt, komen in grote lijnen overeen met wat bekend is uit onderzoeken, al chargeert hij door het onderscheid tussen mannen en vrouwen weg te laten. Hij zet dit bovendien op scherp door te beweren dat de grootste verschillen al bij twee aangrenzende straten zichtbaar zijn. Dat valt niet te controleren. Maar de gegevens die bekend zijn over de aangrenzende buurten in Amsterdam, wijzen op grote tegenstellingen. We beoordelen de stelling daarom als grotendeels waar.