Brazilië zet president op zijspoor

Het Braziliaanse Lagerhuis stemt voor afzettingsprocedure Dilma Rousseff. De polarisatie loopt op.

Een klein meisje bij protest tegen Dilma Rousseff in Rio de Janeiro, gisteren. Foto TASSO MARCELO/ AFP

‘Straks worden we wakker in een nieuw land, een nieuw Brazilië”, beloofde congreslid Cabo Daciolo de Brazilianen gisteravond na een vijf uur durende chaotische stemsessie. Daarin werd duidelijk dat voorstanders van de afzetting van de Braziliaanse president Dilma Rousseff gewonnen hadden.

Daciolo droeg zijn ja-stem, net als veel collega's, op aan God en zijn familie. Hij is als congreslid zelf niet bekend bij justitie. Van de 513 afgevaardigden die over Rousseffs politieke lot beslisten, is 60 procent formeel in staat van beschuldiging gesteld voor zaken als corruptie, verkiezingsfraude en zelfs moord.

Het geeft weer dat in het diep verdeelde Brazilië de stemming over de president niet het enige probleem is, en misschien zelfs niet het grootste. Het vertrouwen in de eind 2014 nipt herkozen president Rousseff werd zondag door het Lagerhuis in grote meerderheid opgezegd. 367 mensen stemden voor het in gang zetten van de afzettingsprocedure, 137 waren tegen.

Rousseff wordt verweten dat ze in 2014 gaten in de overheidsbegroting dichtte met geleend geld, om een rooskleuriger beeld te schetsen van de economische situatie. Van zelfverrijking wordt Rousseff niet beticht. Dat kan een groot deel van haar tegenstanders niet zeggen. Ze haalden alles uit de kast om van de stemming een show te maken: van confetti tot Bijbelspreuken en zelfs een ode aan het dictatoriale verleden (1964-1985).

Buiten het congres verzamelden zich duizenden voor- en tegenstanders in verschillende, afgeschermde kampen rondom grote televisieschermen. Ze waren naar de hoofdstad gekomen uit het hele land, om Rousseff te steunen, of haar vertrek te eisen.

Of het zo snel gaat met het ‘nieuwe’ Brazilië dat de congresleden de bevolking voorspiegelen, is nog maar de vraag. De crisis, met hoge inflatie en grote werkloosheid, is niet eensklaps op te lossen, zeker niet in een land dat al maanden onbestuurbaar is door alle politieke verwikkelen, en dat voorlopig zal blijven. Na vandaag is Rousseff nog president tot aan de stemming in de Senaat. Die wordt verwacht in mei. Tot die tijd moet ze nog nauw samenwerken met haar vijanden, de mensen die haar nu hebben weggestemd.

Onder de tegenstanders van Rousseff wordt een machtsstrijd verwacht. „Deze groepen hebben met elkaar gemeen dat het conservatief-liberalen of centrum-liberalen zijn, die de belangen van hun kapitalistische achterban zullen veiligstellen”, zegt Carlos Eduardo Martins, van de Federale Universiteit van Rio. „Links zal mogelijk een tijd op non-actief staan in Brazilië, maar heeft daardoor wel de kans om intern schoon schip te maken, en krachtiger terug te komen.”

Het is de vraag hoe de leiders die Rousseff zouden vervangen omgaan met het corruptieschandaal Lava Jato (wasstraat) dat het hele land in zijn greep heeft. Miljarden werden onttrokken uit semistaatsoliebedrijf Petrobras en via grote bouwbedrijven betaald als smeergeld aan politici, in ruil voor grote bouwprojecten. De vrees bestaat dat het justitieel onderzoek in de doofpot verdwijnt.

Veel politici van Rousseffs Arbeiderspartij bleken betrokken, maar ook de beoogde opvolger van Rousseff, vicepresident Michel Temer wordt in verband gebracht met het schandaal. Tegen Temer loopt nog een afzonderlijke afzettingsprocedure. Wordt hij ook afgezet dan neemt Lagerhuis-voorzitter Eduardo Cunha de macht over. Die zou ook voor tientallen miljoenen aan smeergeld hebben aangenomen.

President Rousseff zei eerder: „Een onschuldige vrouw wordt nu afgezet door corruptelingen en criminelen.” Bij haar medestanders was de sfeer zondag somber. „We laten onze democratie niet afpakken door criminelen, nu gaat de strijd pas beginnen”, riepen boze, in het rood geklede aanhangers.