Als het Friese gas gaat stromen, vrezen ze Groningse toestanden

Een bedrijf wil een gasveld in de buurt van Sneek exploiteren. De regio vreest de nadelen: bodemdaling, onverkoopbare huizen.

Locatie gaswinning aan de Eastwei. Foto Catrinus van der Veen

Dat kleine bordje, dat staat er nog maar net. Het valt Tsjerk Bouwhuis (32) van Dorpsbelang Oppenhuizen meteen op. Op een paal langs de weg die naar de gaslocatie midden in het weiland voert, staat: „Laat Top en Twel niet zakken!” Met een groot rood kruis door een boortoren met een gele vlam.

Top staat voor Oppenhuizen en Twel voor Uitwellingerga. De gaslocatie ligt tussen de dorpen in. Sinds een half jaar, toen bekend werd dat oliebedrijf Vermilion de gasput wil gaan exploiteren, is er grote onrust in beide dorpen. Voor bodemdaling. Voor scheuren in huizen, voor waardedaling van woningen.

Die nam toe na het rapport van ingenieur Adriaan Houtenbos dat vorige week uitkwam. De provincie Friesland en de gemeente Súdwest-Fryslân vroegen hem een second opinion naar de effecten als de gaskraan bij het dorp opengaat.

Zijn conclusie: de bodem zal in het diepste punt maximaal 60 millimeter dalen, bij Sneek 55 mm en bij Oppenhuizen 48 mm. Gasbedrijf Vermilion becijfert dat de bodemdaling maximaal 20 mm zal zijn. De kans op een aardbeving bij Sneek schat Houtenbos op 19 procent; Vermilion vindt die verwaarloosbaar.

Vermilion-woordvoerder Fokke Jansma wil inhoudelijk niet ingaan op de uitkomsten van het Houtenbosrapport.

„Willen we naar een veilige en betrouwbare aardgaswinning, dan moet er duidelijkheid zijn over de effecten en risico’s. Second opinions helpen daarbij. Over de verschillende uitkomsten moeten de deskundigen zich buigen.”

Duidelijk is dat na de Groningers ook de Friezen in verzet komen tegen effecten van gaswinning. Op 28 mei is er een grote protestmanifestatie.

In één klap rijk

In zijn woonkamer wijst Bouwhuis in een geschiedenisboek over Oppenhuizen op een grote zwart-witfoto van een boortoren die in 1972 in het weiland verrees. Op dezelfde locatie waar nu de Vermilion-pijp staat. De Oppenhuizers vonden het indertijd spannend. Wie weet zou aardgaswinning welvaart en werkgelegenheid brengen. Dorpelingen dachten dat ze in één klap rijk zouden worden. Maar het gas bleef zitten, de Oppenhuizers „waren een illusie armer”, staat er.

Ruim 40 jaar later wordt het Friese gas mogelijk toch naar boven gehaald. Vermilion wil tussen de 300 en 400 miljoen kubieke meter aardgas uit het reservoir Oppenhuizen-Boazum halen. Er is een investering mee gemoeid van tussen de 5 en 10 miljoen, stelt woordvoerder Jansma. De winningsvergunning is verstrekt en er ligt nu een ontwerpbeschikking waarop zienswijzen kunnen worden ingediend.

Straks heeft Vermilion de miljarden en wij de problemen

Wim van der Werf uit Uitwellingerga over het bedrijf dat gas wil winnen

Daar is Bouwhuis druk mee bezig. Op zijn laptop laat hij een kaartje zien uit het Houtenbosrapport. De kans op bodemdaling is volgens Houtenbos in een veel groter gebied reëel dan Vermilion beweert. „Tot aan de Sneker wijk De Brekken aan toe”, stelt Bouwhuis. „Wij willen een nulmeting voor alle bouwwerken in onze dorpen.” En er moet alvast naar Gronings voorbeeld een schadefonds komen. Vermilion-woordvoerder Jansma stelt dat een nulmeting is toegezegd. „Wij doen een voorstel welke huizen op welke manier gemeten zullen worden. De Commissie Bodemdaling Friesland beslist hierover.”

Wim van der Werf uit Uitwellingerga kijkt uit op de boorlocatie. Hij woont er zo’n 350 meter vandaan. Onlangs gaf hij zijn boek Hier geen gaswinning aan minister Kamp (Economische Zaken, VVD) en alle fractieleiders in de Tweede Kamer. Hij vreest bodemdaling en waardevermindering van woningen en werd daarin bevestigd door Houtenbos. „Het kan niet zo zijn dat wij over vijftien jaar hetzelfde meemaken als de Groningers. Wij willen een nulmeting en omgekeerde bewijslast. Wij leven nu in een enorme onzekerheid. Straks heeft Vermilion de miljarden en wij de problemen.”

Rekensommetje

Omgekeerde bewijslast houdt in dat Friezen met schade niet hoeven te bewijzen dat die door gaswinning komt, maar Vermilion moet aantonen dat de schade daar níét door komt. Een motie hiertoe werd overigens onlangs in de Tweede Kamer verworpen. Maar Van der Werf hoopt dat er door het rapport van Houtenbos toch een toekomstige meerderheid voor te vinden zal zijn. „Als Vermilion schade moet vergoeden, zal het een rekensommetje maken en hopelijk afzien van gaswinning.”

De provincie Friesland is tegen de gaswinning en eist van het rijk ook een nulmeting en omgekeerde bewijslast. Gedeputeerde Michiel Schrier (SP): „Vermilion heeft toegezegd zo’n meting te doen, maar die moet nog zwart op wit in een convenant worden vastgelegd.” Het bedrijf hoopt in 2017 aan de slag te kunnen.