Minder optimisme bij D66-congres

De democraten hebben last van tegenwind. Is de magie van partijleider Pechtold weg?

(VLNR) Petra Stienen, Salima Belhaj, Kajsa Ollongren, Alexander Pechtold (D66), Sophie in 't Veld, Thom de Graaff en Wouter Koolmees op het partijcongres van D66. Foto Bart Maat / ANP

Natuurlijk, de jongeren in de partij zijn altijd kritisch - ook bij D66. Toch was de toespraak van Elene Walgenbach opmerkelijk. Op het D66-congres zaterdag sprak de voorzitter van de Jonge Democraten de partijtop vermanend toe. ,,Dit is niet het idealistische D66 waarvan ik lid ben geworden”. Ze miste ,,lef’” bij haar partij, zei Walgenbach. D66 wil op dit moment te veel de kiezer behagen. ,,We zouden de kernboodschap niet alleen moeten laten bepalen door marktonderzoek.”

Is de fut eruit? Die vraag hing boven de markt in congrescentrum Papendal, waar D66 haar voorjaarscongres hield. Na zeven vette jaren hebben de democraten de laatste tijd last van tegenwind gekregen. De ledengroei is bijna naar nul gegaan. Ook in de peilingen is de trend neerwaarts: ten opzichte van de succesvol verlopen lokale en Europese verkiezingen staat er nog slechts een mager virtueel winstje. Het Oekraïnereferendum draaide uit op een fikse teleurstelling: ondanks een intensieve campagne wist D66 een overdonderend ‘nee’ niet te voorkomen. En oudgedienden mopperen dat de partij te rechts is geworden.

Hachchi

Er zijn ook personele problemen. Maar liefst drie van de twaalf Kamerleden verlieten het afgelopen half jaar tussentijds de fractie – pijnlijk voor een partij die altijd zegt te staan voor zuiverheid en transparantie in de politiek. Kolderiek dieptepunt was de affaire rond Wassila Hachchi, die naar de Verenigde Staten afreisde om naar eigen zeggen voor de campagne van presidentskandidaat Hillary Clinton te gaan werken. Het bleek slechts een vrijwilligersbaantje, betaald met wachtgeld.

Daags voor het congres werd bekend dat Hachchi haar D66-lidmaatschap opzegt, maar de publicitaire schade is groot, geven Kamerleden toe. En een poging van het partijbestuur om dergelijke echecs in de toekomst voorkomen, strandde zaterdag: een meerderheid van de leden verwierp het voorstel om Kamerleden voortaan vooraf te laten beloven prudent om te gaan met hun kiezersmandaat en wachtgeld.

Minder energieke sfeer

De sfeer in congrescentrum Papendal was onmiskenbaar minder positief en energiek dan bij vorige congressen. Dat kon zijn omdat er weinig opzienbarends op het programma stond: de keynote speaker was een deskundige in ‘de werking van het brein’. Maar in de wandelgangen gaven D66’ers ook eerlijk toe dat de partij wat bleekjes is de laatste tijd. ,,Er mag absoluut wat meer elan bij”, aldus Kamerlid Kees Verhoeven.

Volgens oud-Kamerlid Boris van der Ham zou D66 het profiel moeten verbreden. ,,Wat vindt de partij van de ouderenzorg en van de radicale islam? Als je een grote partij wil zijn, moet je dat laten zien.” Bij het islam-vraagstuk ziet Van der Ham bij zijn partij ,,een reflex van politieke correctheid”. ,,We doen nu vooral dingetjes om christenen te pesten, zoals het plan om ‘Bij de gratie Gods’ weg te halen uit wetsvoorstellen. Maar als het over de islam gaat, overheerst de angst om met Geert Wilders te worden vergeleken.”

Partijleider

Dan is er nog de kwestie van de partijleider. In tien jaar tijd bezorgde Alexander Pechtold zijn partij zeven verkiezingszeges op rij. Maar sinds D66 niet meer cruciaal is als gedoger van het kabinet-Rutte II, is hij minder sprankelend dan voorheen. Met enig leedvermaak bezagen collega-fractievoorzitters hoe Pechtold vorig jaar worstelde met zijn steun aan de vijf miljard belastingverlaging van het kabinet. En zijn voorstel voor een ‘Nationaal Actieplan’ voor de vluchtelingencrisis, enkele weken geleden, oogstte louter honende reacties in Den Haag. Is de magie weg?

Over zijn positie in de partij hoeft Pechtold zich geen zorgen te maken, zo werd zaterdag duidelijk. Hij kandideerde zich als lijsttrekker voor de Tweede Kamerverkiezingen van volgend jaar, en niemand verwacht dat hij een uitdager zal krijgen. ,,Alexander maakt indruk en wekt vertrouwen als formidabele debater”, klonk het in een filmpje over vijftig jaar D66.

Twitter avatar D66 D66 Kandidaat-lijsttrekker @APechtold: “Weg met de hokjesmaatschappij.” Lees speech #D66congres: https://t.co/TRP4ZHFEPN https://t.co/u7nYOXggCN

In zijn toespraak tot het congres benadrukte Pechtold dat D66 volgend jaar in het kabinet moet komen. En hij hintte erop dat hij zich bij de verkiezingen minder zal opstellen als de eeuwige hervormingspoliticus. ,,Het gaat mij nu vooral om investeren in de samenleving.”

De meeste D66’ers in Papendal wilden de moed niet laten zakken. ,,Het is echt niet zo”, verkondigde senator Paul Schnabel in de lobby, ,,dat wij in de Eerste Kamer zitten van: hoe nu verder?”