We moeten hem in de context van zijn tijd zien, hij was geen racist

Maarten Luther heeft in 1543 opgeroepen tot haat tegen de Joden, maar de context daarvan ontbreekt in de berichtgeving (11/4). Die is gebaseerd op Luthers geschrift Over de joden en hun leugens uit 1543.

Luther heeft echter in 1523 een geschrift verspreid met de titel Dat Jezus een geboren jood was…

Daarin bepleit hij het beëindigen van de discriminatie van de Joden en hun integratie in de christelijke samenleving. De Jood was een broeder die recht had op de genade van Jezus. Aldus Luther die daarmee als eerste een hand uitstak naar de altijd vervolgde Joden. Hij verwachtte – naïef - dat ze zich daarom zouden bekeren tot het christendom, maar dat deden ze niet, omdat de vervolging door de christenen hun geloof en hun identiteit te sterk had gemaakt. Luther was zo diep teleurgesteld dat zijn liefde omsloeg in haat. Luther leefde in een eendimensionale tijd, waarin de religie inzet was van veel strijd. Dat pleit niet voor die tijd, maar het is wel vijfhonderd jaar geleden. Luther was een gefrustreerde prediker en geen racist.

Daarbij komt dat hij, onbedoeld, de Joden ook een dienst heeft bewezen. Dankzij zijn vertaling van de bijbel in de volkstaal, namen de protestanten voor het eerst kennis van het geloof en de geschiedenis van de Joden. Daardoor verdwenen veel onbegrip en vooroordelen, en ontstonden in de 16e eeuw maatschappelijke en intellectuele contacten tussen christenen en Joden, die het zelfbewustzijn van de Joden versterkten.