Formule 1 in China op sterven na dood

Formule 1 Zondag wordt in Shanghai geracet, de sport is sinds de komst in China nooit van de grond gekomen. Waarschijnlijk verdwijnt de F1 er.

Een fan op de tribunes van het circuit in Shanghai. Foto Mark Schiefelbein/AP

Zelfs het nationale voetbalteam, een bron van schaamte, is populairder dan de Grand Prix van China die zondag in Shanghai verreden wordt. Tot een dag voor de kwalificatietraining (zaterdag) hebben de nationale en lokale media het Formule 1-circus genegeerd. Grote posters op straat, advertentiebijlages in de kranten en speciale evenementen ontbraken nagenoeg. Een provinciaal snookertoernooi kreeg wel ruime aandacht.

China is de grootste automarkt ter wereld, maar het enthousiasme over de Formule 1 dat er bij de eerste GP in Shanghai nog was, is aan het smelten. Autogek China hecht meer aan status dan aan snelheid. Nog steeds is de autoracerij niet hersteld van de financiële crisis in 2008, vier jaar nadat Shanghai op verzoek van F1-baas Bernie Ecclestone een circuit van 240 miljoen dollar had aangelegd.

Staanplaatsen tegen dumpprijzen

Met wegen en een metrolijn, de langste van de metropool, kwam de rekening op bijna 500 miljoen dollar (443 miljoen euro). Kijkcijfers en advertentie-inkomsten dalen sinds 2008, alleen de kaartverkoop stijgt – 199.000 in 2015 – doordat de zit- en staanplaatsen tegen dumpprijzen worden verkocht. Voor toeschouwers is de Shanghaise aflevering van de internationale races de goedkoopste van alle 22 wedstrijden dit jaar, vandaar ook erg populair onder expats. Voor nog geen 100 euro zit je op de eretribune, voor een kwart daarvan op de grasvelden bij de verst van de paddock verwijderde bochten. Daar zit de harde kern aan fans, hoofdzakelijk jongeren die ook als groupies voor de hotels van de coureurs posten.

„Maar dat is maar een kleine, niet erg kapitaalkrachtige kern en ook die krimpt omdat de Formule 1-races niet meer zo briljant zijn”, weet Yin Lu, presentator van het motorsportprogramma van CCTV-5, het sportkanaal van de Chinese staatsomroep. Niet verwonderlijk dus dat de discussie of het contract met het F1-bedrijf Formula One Management (FOM) in 2017 opnieuw vernieuwd zal worden. Uiteraard zegt het organiserende staatsbedrijf Juss Events, net als zes jaar geleden, dat voortzetting van het contract niet vaststaat, maar dat is onderhandelingstactiek.

Het circuit, verkend door Mercedescoureur Lewis Hamilton:

Slechter nieuws voor Ecclestone is dat de bestuurders van Shanghai, onder wie twee leden van van het Politbureau van de Communistische Partij van China, zich al sinds 2013 niet meer laten zien op de tribune. In dat jaar trad Xi Jinping aan als partijleider en president en lanceerde de grootste anti-corruptiecampagne in de geschiedenis van de CPC.

Een van zijn slachtoffers was de topbestuurder die de F1 naar Shanghai haalde. Golf en motorraces zijn al als hedonische sporten in de ban gedaan en niemand is verbaasd als de Formule 1 hier doodbloedt. Het is ook opmerkelijk dat de nieuwe Formule E-races wel alle aandacht krijgen en de klassieke autoraces niet.

Geen overheidsfunctionaris of manager van een staatsbedrijf neemt op het ogenblik uitnodigingen van de auto-industrie aan voor een gezellige middag in de vipboxen of voor aangeklede ontmoetingen met de coureurs. Was een toegangskaartje in het openingsjaar 2004 een begeerd cadeau, dit jaar stelt niemand een dergelijke geste nog op prijs.

Volgens Zak Brown van Chime Sports Media, het bedrijf dat voor de Formula One Management sponsors zoekt, heeft „de nieuwe anticorruptiecampgane van Xi Jinping de inkomsten uit advertentie en bedrijfsuitjes minstens gehalveerd”. In een gesprek met de Financial Times vertelde Zak onlangs dat de F1 in Azië niet het succes is geworden dat tien jaar geleden werd voorspeld. Vooral China stelt op alle gebieden teleur, zei hij.

Zeker is dat na het vertrek van staatsenergie-gigant Sinopec en UBS als titelsponsoren de animo onder bedrijven afneemt, Pirelli is dit jaar voor het eerst titelsponsor. Maar bekend feit is dat het organiserende bedrijf Juss Events al jaren verlies lijdt. Juss Events betaalt 50 miljoen dollar om het evenement te mogen organiseren en nog eens 20 miljoen aan tv-rechten die gratis zijn doorgegeven aan staatsomroep CCTV die daar vervolgens niets mee doet.

Miljoenenverlies

Elk jaar sinds 2004 lijdt het organiserende bedrijf een verlies van ongeveer 5 miljoen dollar. Dat is inmiddels opgelopen tot 40 miljoen dollar, aldus een Shanghaise zakenkrant. En daar lijkt niemand mee te zitten.

„Ons doel is niet winst maken, slechts twee van de 21 F1-steden in de wereld maken winst, we maken verlies, maar de voordelen zijn voor de anderen, de hotels, de restaurants”, zei onlangs directeur Yang Yibin van Juss Events. Dat is de vraag. Het gigantische, in grijs uitgevoerde circuit ligt een dik uur met de metro van het centrum en er is in de omgeving geen restaurant of hotel te bekennen. De meeste weekeinden is het er stil, tenzij de clubs van particuliere Ferrari- en Lamborghini-eigenaren bij mooi weer even ‘Schumachertje’ kunnen spelen.

Waar bijvoorbeeld Singapore, F1-stad sinds 2008, rond de races popconcerten en symposia organiseert en rond de 300.000 extra bezoekers trekt, doet Shanghai niets speciaals meer. Op het oog lijkt dat vreemd gezien de investeringen van de stad dat het circuit heeft laten bouwen in de vorm van Chinese karakter ‘Shang’ – van Shanghai – dat ‘boven’ betekent. Maar daar talen de bestuurders van een stad met een economie van 141 miljard dollar, die jaarlijks groeit met acht procent, niet naar.

„Het was destijds een vanity-project, ik noem het altijd maar een heel duur naamkaartje”, zegt Li Xiaogang, een sporteconoom, van de Shanghaise Academie voor Sociale Wetenschappen. „In het begin waren er duidelijke voordelen voor de toeristensector, maar nu niet meer, er zijn inmiddels zoveel andere attracties bijgekomen en binnenkort wordt ook het eerste Disney World van China hier geopend.” Hij vermoedt dat er al een nieuw bestemmingsplan klaar is als de Formule 1 verdwijnt.

Ons doel is niet winst maken, slechts twee van de 21 F1-steden in de wereld maken winst, we maken verlies.

Yang Yibin directeur Shanghai-circuit

Rondom het circuit zijn in de afgelopen jaren grote Bijlmermeer-achtige wijken verrezen, mede dankzij de metrolijn 11 waarmee het centrum van de stad en het circuit met elkaar verbonden zijn. Als Shanghai er mee stopt dan is de kans klein dat een andere Chinese metropool de poorten voor het F1-circus opent. „Dat past niet meer bij de vergroening van ons groeimodel”, aldus Li.

Het lijkt waarschijnlijker volgens de Chinese media dat Shanghai de eerste Formule E gaat organiseren. „Het plan is om van Shanghai de hoofdstad te maken van de elektrische auto-industrie, de Formule E kan daarin een rol spelen”, aldus Li.

Los van het veranderde politieke en economische klimaat heeft de Formule 1 het ook aan zichzelf te danken dat het aanvankelijke enthousiasme is getaand. Het geraas van motoren is gedempt, er wordt niet meer tussentijds getankt, spanning ontbreekt, ook bij de F1-teams die duidelijk uitstralen dat de Shanghaise race geen favoriet is. Dat heeft ook te maken met de vorm van het circuit met twee lange stukken en vier haarspeldbochten die het tempo verstoren.

„Sinds Schumacher in 2006 met pensioen ging is de populariteit alleen maar gedaald”, zegt sportjournalist Yin Lu. Staatsomroep CCTV stopte in 2013 met rechtstreekse uitzendingen toen de Formule 1 weigerde de race te vervroegen naar zondagochtend. Op de zondagmiddag van de race zelf gaat alle aandacht naar voetbal, tafeltennis en badminton en daar moet de staatsomroep voorrang aan geven. Alleen het web-tv-bedrijf LeTv zet de race rechtstreeks op internet, maar daar moet voor betaald worden en daarom zijn de kijkcijfers laag.

Bernie Ecclestone zei vorig jaar dat de door hem groot gemaakte sport zich „in de slechtste vorm ooit” bevindt en dat hij zelf nooit zou gaan kijken als hij moest betalen. Die uitspraak is hard aangekomen in Shanghai. Yin Lu: „Het is de laatste jaren ook heel erg voorspelbaar geworden. Eén team domineert, de kleine teams maken nauwelijks kans tegen de groten, er doen geen Chinese coureurs mee en jonge smaakmakers als Max Verstappen kent nog niemand.” Zelf is hij als verstokte liefhebber in de vip-lounge te vinden, want nu kan het nog en er is zware regenval voorspeld.