Een écht pensioen voor flexwerkers

Het kabinet wil dat fondsen kleine pensioenen bundelen in plaats van afkopen. Zo bouwen tijdelijke werknemers later meer op.

Joandi Hartendorp, Folkert Bergsma en Remko Struik zijn betrokken bij het PensioenLab, een denktank voor pensioenvraagstukken voor jongeren, verbonden aan de vakbonden FNV Jong, CNV Jongeren en VCP. Foto’s Mieke Meessen

Nu is het leuk als de pensioenopbouw van je vorige uitzendbaan ineens voor 300 euro wordt afgekocht. Hallo stedentrip, mooie hakken of vintage leesstoel. Maar pensioen spaar je juist voor later, zegt het kabinet. Ook al gaat het om een paar euro die je ooit ergens hebt opgebouwd. Staatssecretaris Jetta Klijnsma (Sociale Zaken, PvdA) wil dat pensioenfondsen stoppen met het afkopen van kleine pensioenen, schreef ze donderdag aan de Tweede Kamer. Door bundeling moeten mensen een beter pensioen voor later opbouwen.

1 Wat gaat er veranderen met de kleine pensioenen?

Pensioenfondsen en verzekeraars hebben nu het recht om kleine pensioenen (opbouw onder 466 euro per jaar) af te kopen. Een deelnemer krijgt dan eenmalig een veelvoud van de opbouw, in plaats van maandelijkse uitkeringen later. Klijnsma wil pensioenfondsen en verzekeraars vanaf medio 2017 verplichten om kleine pensioenen te bundelen. Als iemand van baan wisselt, verhuist het pensioen mee naar het fonds van de nieuwe werkgever of het fonds waar het meest is opgebouwd. Het geldt vooralsnog alleen voor pensioenopbouw ná invoering van de wet. Klijnsma bekijkt of bestaande kleine pensioenen ook kunnen verhuizen.

2 Waarom wil het kabinet dat iedereen één fonds heeft?

„Het is een antwoord op de flexibilisering van de arbeidsmarkt”, zegt Klijnsma. „Al die mensen met tijdelijke contracten bouwen zo niets op voor later.” Nederland telt inmiddels bijna twee miljoen flexwerkers van wie een groot deel een versnipperd pensioen opbouwt. „Met name in de uitzendbranche, horeca en schoonmaak”, zegt Paul Citroen, vice-voorzitter van pensioenfonds StiPP voor de uitzendbranche. „De duur van de arbeidsrelatie is vaak kort. Een groot deel werkt parttime. En ze verdienen vaak minder dan gemiddeld.”

3 Wat is het voordeel van het samenvoegen van pensioentjes?

„Vele kleine beetjes kunnen samen een écht pensioen vormen”, zegt directeur Gerard Riemen van de Pensioenfederatie. „Een versnipperd pensioen is niet helder voor deelnemers. En de administratiekosten van kleine pensioenen wegen vaak niet op tegen de opbouw. Al is maar één euro opgebouwd, dan moeten we toch iedere vijf jaar een pensioenoverzicht sturen. De postzegel kost dan nog meer dan het pensioen. Die kosten gaan ten koste van de uitkeringen.”

4 Hoeveel mensen hebben kleine pensioenen?

Dat is onbekend. Een werkgroep van de Pensioenfederatie heeft net onderzoek gedaan onder zeven fondsen met veel kleine pensioenen (voor de landbouw, schoonmaak en glazenwassers, uitzendkrachten, detailhandel, levensmiddelenbranche en horeca). Samen beheren ze meer dan vier miljoen pensioenen. Gemiddeld 77 procent daarvan is een klein pensioen onder de afkoopgrens. Bijna 650.000 deelnemers hebben ergens een pensioentje van onder de 10 euro per jaar, 113.000 zelfs minder dan één euro: 83 cent per maand. Citroen: „In totaal hebben miljoenen Nederlanders kleine pensioenen, verspreid over meerdere fondsen.”

5 Hoeveel mensen laten hun pensioen dan afkopen?

Het gebeurt tienduizenden keren per jaar, in sommige sectoren in grote aantallen, volgens de staatssecretaris. Het ene fonds koopt meer af dan het andere fonds, zegt Citroen. „Bij StiPP hebben we een actief afkoopbeleid. Alleen, niet iedereen werkt mee. We sturen deelnemers een brief en vragen ze vriendelijk om hun rekeningnummer. Zo’n 40 procent reageert niet. De administratiekosten voor die kleine pensioenen blijven dus hun hele carrière doorlopen.”

6 Wat zijn de kosten en baten van het nieuwe systeem?

„Dat moeten we nog plussen en minnen, maar het feit dat de pensioensector het omarmt zegt genoeg”, zegt Klijnsma. De administratiekosten van een ‘slapend’ pensioentje zijn enkele euro’s per jaar, oplopend tot tientallen euro’s tot aan de pensioenleeftijd, zegt de Pensioenfederatie. Het afkopen kost gemiddeld 20 euro. De bedoeling is dat de kleine pensioenen straks automatisch worden overgeheveld als iemand van baan wisselt. Handmatig kost dit proces 40 tot ruim 100 euro, maar automatisch moet veel goedkoper zijn.

7 Welke problemen zijn er nog voor dit plan?

„Het is geen controversieel plan”, zegt Klijnsma. Omdat fondsen en verzekeraars vóór zijn, hoopt ze op steun in de Tweede en Eerste Kamer. Maar er zijn nog wel veel open vragen. Is het technisch mogelijk om in ruim een jaar tijd de volautomatische uitwisseling van gegevens en geld op te tuigen? Pensioenfondsen die in onderdekking zijn mogen nu geen geld overhevelen, dus hoe moet dat straks? En als pensioengeld van een verzekeraar naar een fonds verhuist, moet een werkgever vaak bijbetalen om het pensioen op peil te houden. Kan dat wel automatisch en welke rekenregels gaan daarvoor gelden?