Brazilië is verdeeld over afzetting

Dilma Rousseff Het uur van de waarheid voor de Braziliaanse president nadert. Stemt tweederde van het Lagerhuis voor afzetting?

Een enorme stalen muur, opgetrokken rondom het regeringsgebouw in de hoofdstad Brasilia, moet voorkomen dat voor- en tegenstanders van afzetting van president Dilma Rousseff dit weekend met elkaar op de vuist gaan. Zondag stemmen 513 congresleden over het lot van de Braziliaanse president. Volgens de laatste peilingen wordt het moeilijk voor de impopulaire Rousseff een afzetting af te wenden, maar de strijd is nog niet gestreden.

Deze in allerijl gebouwde ‘impeachment muur’ zegt alles over hoe in korte tijd dit grootste land van Latijns-Amerika volledig gepolariseerd is. Rousseffs tegenstanders willen haar laten boeten voor gesjoemel met overheidsgelden, haar voorstanders hameren erop dat de afzetting slechts een tactiek van de oude politieke en zakenelite is om de macht te grijpen: er zou een coup worden gepleegd.

„De wet zegt: bij crimineel gedrag kan een president worden afgezet. Maar dat is op verschillende manieren uit te leggen”, zegt Clovis Rossi van Folha de São Paulo, een van grootste kranten van het land. Het politieke landschap van Brazilië van dit moment is beangstigend, vindt de columnist, die beide kanten kritisch probeert te bekijken. „We moeten goed analyseren wat na impeachment het scenario kan zijn. Wie komen er dan aan de macht, worden de problemen opgelost als Rousseff van het toneel verdwijnt? We zitten in een zware politieke crisis. Wat de uitslag zondag ook wordt: de problemen in Brazilië zijn nog lang niet voorbij.”

Tekorten verdoezelen

Wat zijn de gronden om Rousseff af te zetten? Rousseff zou gesjoemeld hebben met de overheidsbegroting in 2014. Om tekorten te verdoezelen nam ze een voorschot bij staatsbanken en zo werd volgens haar critici een vertekend beeld gegeven van de financiële positie van het land aan de vooravond van de presidentsverkiezingen in 2014, toen Rousseff met een nipte voorsprong werd herkozen.

In het licht van de grootste economische crisis allertijden die het land nu doormaakt, met een inflatie van 10 procent en hoge werkloosheidscijfers, wordt haar dat aangerekend.

Rousseff benadrukt dat ‘creatief boekhouden’ heel gebruikelijk is in Brazilië. En bovendien heeft ze daarmee niet zichzelf verrijkt, terwijl een groot deel van degenen die zondag over haar lot beslissen, betrokken zijn bij het grootste corruptieschandaal uit de Braziliaanse geschiedenis.

Corruptiegeld dat via facturering door grote bouwbedrijven werd onttrokken aan semi-staatsoliebedrijf Petrobras zou zijn betaald als smeergeld aan corrupte politici, in ruil voor bouwopdrachten. Honderden hooggeplaatsten, zakenlieden en politici zijn bij het schandaal betrokken, tientallen zijn al veroordeeld.

Hoewel Rousseff ten tijde van dit schandaal voorzitter was van Petrobras, is ze een van de weinigen tegen wie geen formele beschuldigingen zijn geuit. „Dus mensen die zelf corrupt zijn, gaan oordelen over iemand die niets gedaan heeft?”, zei Rousseff deze week sceptisch.

Tijdelijk op non-actief

Als het Lagerhuis zondag voor stemt, en de Senaat daarna ook, dan wordt Rousseff tijdelijk op non-actief gesteld en neemt vice-president Michel Temer het stokje over. Tegen Temer, ook genoemd als verdachte in de corruptiezaak, loopt nog een aparte afzettingsprocedure. Als ook hij moet vertrekken, neemt Eduardo Cunha, de voorzitter van het parlement, de macht over. Cunha, een conservatieve evangelist, wordt verdacht van het aannemen van miljoenen dollars aan smeergeld, volgens The New York Times zou het gaan om veertig miljoen dollar.

„Dit lijkt op wat er in 1964 gebeurde. Toen hadden we een linkse regering, maar de militairen pleegden een staatsgreep, met hulp van de zakenelite en de Verenigde Staten”, roept Elizabeth Aldemar (54) deze week boos bij een demonstratie. De aardrijkskundelerares is samen met duizenden tegenstanders van impeachment naar de wijk Lapa gekomen, in het culturele hart van Rio de Janeiro. Daar spreekt oud-president Luiz ‘Lula’ da Silva de mensen toe. „Er komt geen coup!” roept hij met hese stem.

De charismatische Lula is zelf ook verdachte in het corruptieschandaal en werd daarvoor onlangs verhoord. Maar volgens recente peilingen is hij nog altijd immens populair en van plan zich voor de verkiezingen van 2018 kandidaat te stellen.

Columnist Rossi ziet een oplossing om uit de impasse te komen: „schoon schip maken, de corrupte Congresleden vervangen en opnieuw naar de stembus gaan.” In haar eigen woorden stuurde Rousseff hier ook al op aan: „Ik wil best terugtreden, maar dan moet ook het hele congres opstappen”, aldus de president voor wie zondag het doek kan vallen.