Boekraket had mogelijk ander doel dan MH17

MH17 Er zijn veel onzekerheden, maar een analyse van de gegevens over de vlucht werpen de vraag op of de Boekraket niet een heel ander doel had.

Rookspoor van de Boekraket die vlucht MH17 neerhaalde, gezien vanuit een flat in Torez. Foto ukraine@war

Terug naar de MH17-rampvlucht van 17 juli 2014. Onbevredigend aan het eindrapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) was dat zij veinsde niet te weten vanwaar de beruchte Boekraket werd afgeschoten. Zij ging niet verder dan een globale reconstructie van het vermoedelijke afvuurgebied aan de hand van de eenzijdige schade die de Boeing 777 opliep.

In werkelijkheid is vrij precies bekend waar de Boek-installatie gestaan heeft. We danken het aan de twee foto’s die een inwoner van Torez kort na de lancering maakte van het rookspoor dat de raket achterliet. De eerste foto stond al op 17 juli in het blog Ukraine@war, de tweede foto is er later dankzij journalist Olaf Koens aan toegevoegd. De tweede foto (met een beeldhoek van ongeveer 38 graden) plaatst de eerste (met 12 graden) in perspectief. Dankzij herkenbare objecten in het voorterrein (een vrijstaand huis, een witte mast, een terril) en de satellietopnamen van Google Earth kan goed worden nagegaan vanaf welk balkon in Torez is gefotografeerd.

Daarna is het begin van het rookspoor snel gevonden. Omdat de fotograaf pas 30 tot 60 seconden na de lancering afdrukte en er wind uit oostelijke hoek stond moet gecorrigeerd worden voor verwaaiing. Dat kan. In de OVV-rapportage zijn weerrapporten opgenomen van Dnjepropetrovsk en Rostov. Er is uit af te leiden dat het spoor binnen het genoemde tijdbestek 100 tot 400 meter verschoven kan zijn. Zeg: 250 meter, dat komt voor de man in Torez overeen met een verschuiving naar rechts van 1,2 graad.

De analyse voert naar een landbouwgebied pal ten zuiden van Snizhne en ten noorden van het dorpje Chervonyi Zhovten. Boeren hebben Reuters-journalist Anton Zverev de precieze plek aangewezen. Een Boek-installatie reed op 17 juli inderdaad die kant op.

Reconstructie van de mogelijke banen van de Boekraket die vlucht MH17 neerhaalde.

De OVV zag het als haar taak de afvuurlocatie van de Boek af te leiden uit de typische schade die de ontploffende raket aan de Boeing 777 toebracht. In principe kan dat. De springkop van de Boek werpt bij explosie honderden voorgevormde fragmenten in een goed beschreven krans om zich heen en uit het patroon van de inslaggaten kan worden afgeleid in welke stand de raket ontplofte. (Ook de afstand tot het vliegtuig is eruit te berekenen.) Boekraketten vliegen na hun lancering naar het vooraf berekende ‘impactpunt’ met hun doel en als dat doel een constante snelheid en koers aanhoudt (wat het geval was) dan kan ook de raket onderweg steeds dezelfde koers aanhouden. Hij blijft ruwweg binnen één-en-hetzelfde verticale vlak.

Wat concluderen we? Niet al te veel, want er zijn veel onzekerheden

De berekende stand van de raket in de ruimte heeft de OVV steeds gerelateerd aan de stand van het vliegtuig. Hij wordt uitgedrukt in graden ‘elevatie’ en ‘azimut’. Een raket die dwars op de lengteas van het vliegtuig inslaat heeft een azimut van 90, een die recht van voren op de vliegtuigneus botst heeft een azimut 0 graden. Een raket die recht van voren maar schuin van onder nadert heeft een azimut 0 en een elevatie van, zeg, 45.

De reconstructie van de finale raketstand is geen sinecure. Je moet weten met welke snelheid de fragmenten bij de explosie worden weggeslingerd, hoe hard de Boekraket vloog toen hij bij de Boeing arriveerde en natuurlijk ook wat de snelheid van het vliegtuig zelf was. Alleen die laatste was precies bekend (915 km/u), de rest moest worden geschat.

Uiteindelijk zijn bij opvolgende exercities azimutwaarde berekend die oplopen van 17 tot 35 graden, met 27 als meest aannemelijke waarde. Aan de hand hiervan kan de lanceerlocatie worden berekend als de positie en de koers van de Boeing bekend zijn. De laatste positie van de Boeing bleek uit de Flight Data Recorder en de stand van het vliegtuig kan worden berekend. De magnetische koers (‘heading’) was volgens een tabel 115 graden en de ‘drifthoek’ 4 graden. De drift werd veroorzaakt door van rechts komende zijwind die het toestel tot een enigszins scheve stand in zijn baan dwong. In het betreffende gebied (Donetsk) heeft het kompas een afwijking van 8 graden in oostelijke richting. De ware koers (ten opzichte van de meridianen) van de Boeing was daarom 119 (115 + 8 - 4) graden. Dit blijkt ook precies zo in de OVV-illustraties ingetekend en deze zijn dus geschikt voor verdere analyse. Bedenk dat een raket-azimut van 27 graden ten opzichte van de Boeing zich dankzij de drift manifesteert als een hoek van 31 graden met het gevlogen traject.

De gradenboog laat zien dat een raket uit het centrum van het gereconstrueerde afvuurgebied met een azimut van ongeveer 16 (zijnde 20 - 4) graden bij de Boeing zou arriveren. Vanuit de feitelijke, via het rookspoor bewezen lanceerpositie zou het azimut 9 (13 - 4) graden zijn. Maar dat lijkt in de verste verte niet op de waarde die juist zo aannemelijk wordt gevonden: 27 graden. Hier hapert iets.

Wat concluderen we? Niet al te veel, want er zijn veel onzekerheden. Misschien kloppen die ‘aannemelijke’ 27 graden niet of is de methode onbruikbaar. Maar anders zou je zweren dat de Boekraket aanvankelijk een heel andere koers, wie weet: een ander doel, volgde voor hij op de Boeing af ging. Het verschil tussen 27 en 9 is te groot. Er zijn zeer sterke geruchten dat er op het moment van de aanslag andere vliegtuigen in de lucht waren. Vooral hierin schuilt het belang van de verdwenen radarwaarnemingen.